woensdag, oktober 28, 2009

Gin(k)go biloba

Zie dit kleinood in mijn gaarde:
boomblad uit de oriënt,
siert met zijn geheime waarde,
ingewijden welbekend.

Leeft het als een enkel wezen,
innerlijk in twee gedeeld?
Of vormt juist het uitgelezen
tweetal één herkenbaar beeld?


Langzaam rijpende ideeën
werpen op die vragen licht.
Voel je niet dat ik in tweeën
eenling ben in mijn gedicht?


Origineel van Goethe

Dieses Raums Blatt, der von Osten
Meinem Garten anvertraut,
Gibt geheimen Sinn zu kosten,
Wie 's den Wissenden erbaut.

Ist es ein lebendig Wesen
Das sich in sich selbst getrennt?
Sinds es zwei, die sich erlesen,
Dass man sie als eines kennt?

Solche Fragen zu erwidern
Fand ich wohl den rechten Sinn;
fühlst du nicht an meinen Liedern,
Dass ich eins und doppelt bin?

ginkgo, mijn geheugenblaadjes in de herfst

zondag, oktober 25, 2009

Zon dag en vijgenboom

Zondag, zon dag aan zee. Het vijgenblad aan onze huisboom verkleurt langzaam naar geel, veel groene vijgen worden zichtbaar, maar zullen helaas niet af rijpen. Maar nieuwe bladknoppen lonken al naar volgend jaar.

In de gemmotherapie worden deze knoppen (gemmo) vers in een mengsel van glycerine, ethanol en water getrokken om zo een glycerinemaceraat te verkrijgen, dat vooral gebruikt wordt tegen maagontsteking en maagzweren met psychosomatische oorzaak. Dus geschikt voor overspannen managers met maag en darmproblemen.

Zouden we ook van die onrijpe vijgen een soortgelijk middel kunnen maken? Het zijn in zekere zin toch ook plantendelen in groei, die mogelijk ook veel hormonale stoffen bevatten, net zoals de boomknoppen. Stoffen zoals auxinen, gibberillinen en cytokinen, veel -inen die de plant nodig heeft om nieuw leven te geven en waar wij als mens ook van proberen te profiteren. Gemmotherapie dus.

Literatuur: Handboek Gemmotherapie van Ted Gerretzen.

zaterdag, oktober 24, 2009

Rode zonnehoed

Rode zonnehoed / Echinacea purpurea. Mag ik wat wetenschappelijk doen? Rode en andere zonnehoeden zijn nu volledig uitgebloeid, maar de stengels met hun stekelige zaaddozen staan nog stevig rechtop. Ze worden niet voor niks in de Duitse taal 'Egelskopf' genoemd. Mooie planten voor de klassieke border, geneeskrachtig van bloem tot wortel en ook wetenschappelijk onderzocht van boven tot onder. Bij deze dan ook een nuchtere opsomming van enige recente literatuur, voor de curieusneuzen onder ons.

De foto is Echinacea pallida, uit mijn Franse kruidentuin in Bellegarde en Diois.

New Novel Uses For Isobutylamide-Rich Preparations of Echinacea
Two significant novel discoveries have been made through our federally-sponsored Echinacea research. First, we have characterized that the class of compounds in Echinacea known as alkamides specifically isobutyl amides are not immuno-stimulatory but are immno-inhibitory and anti-inflammatory. This discovery may further and more effectively explain why Echinacea is effective during the onset stage of rhinovirus (cold and flu virus) infections. High concentrations of this class of compounds are now being studied through pharmacokinetic, in-vitro, and in-vivo studies to determine more specifically the mechanism through which isobutylamide-rich Echinacea preparations are effective.

Title: Echinacea in infection.
Author: Birt,-D-F; Widrlechner,-M-P; Lalone,-C-A; Wu,-L; Bae,-J; Solco,-A-K; Kraus,-G-A; Murphy,-P-A; Wurtele,-E-S; Leng,-Q; Hebert,-S-C; Maury,-W-J; Price,-J-P
Citation: Am-J-Clin-Nutr. 2008 Feb; 87(2): 488S-92S
Abstract: Ongoing studies have developed strategies for identifying key bioactive compounds and chemical profiles in Echinacea with the goal of improving its human health benefits. Antiviral and antiinflammatory-antipain assays have targeted various classes of chemicals responsible for these activities. Analysis of polar fractions of E. purpurea extracts showed the presence of antiviral activity, with evidence suggesting that polyphenolic compounds other than the known HIV inhibitor, cichoric acid, may be involved. Antiinflammatory activity differed by species, with E. sanguinea having the greatest activity and E. angustifolia, E. pallida, and E. simulata having somewhat less. Fractionation and studies with pure compounds indicate that this activity is explained, at least in part, by the alkamide constituents. Ethanol extracts from Echinacea roots had potent activity as novel agonists of TRPV1, a mammalian pain receptor reported as an integrator of inflammatory pain and hyperalgesia and a prime therapeutic target for analgesic and antiinflammatory drugs. One fraction from E. purpurea ethanol extract was bioactive in this system. Interestingly, the antiinflammatory compounds identified to inhibit prostaglandin E(2) production differed from those involved in TRPV1 receptor activation.

Title: Cytotoxic activity of polyacetylenes and polyenes isolated from roots of Echinacea pallida.
Author: Chicca,-A; Pellati,-F; Adinolfi,-B; Matthias,-A; Massarelli,-I; Benvenuti,-S; Martinotti,-E; Bianucci,-A-M; Bone,-K; Lehmann,-R; Nieri,-P
Citation: Br-J-Pharmacol. 2008 Mar; 153(5): 879-85
Abstract: BACKGROUND AND PURPOSE: The n-hexane extracts of the roots of three medicinally used Echinacea species exhibited cytotoxic activity on human cancer cell lines, with Echinacea pallida found to be the most cytotoxic. Acetylenes are present in E. pallida lipophilic extracts but essentially absent in extracts from the other two species. In the present study, the cytotoxic effects of five compounds, two polyacetylenes (namely, 8-hydroxy-pentadeca-(9E)-ene-11,13-diyn-2-one (1) and pentadeca-(9E)-ene-11,13-diyne-2,8-dione (3)) and three polyenes (namely, 8-hydroxy-pentadeca-(9E,13Z)-dien-11-yn-2-one (2), pentadeca-(9E,13Z)-dien-11-yne-2,8-dione (4) and pentadeca-(8Z,13Z)-dien-11-yn-2-one (5)), isolated from the n-hexane extract of E. pallida roots by bioassay-guided fractionation, were investigated and the potential bioavailability of these compounds in the extract was studied. EXPERIMENTAL APPROACH: Cytotoxic effects were assessed on human pancreatic MIA PaCa-2 and colonic COLO320 cancer cell lines. Cell viability was evaluated by the WST-1 assay and apoptotic cell death by the cytosolic internucleosomal DNA enrichment and the caspase 3/7 activity tests. Caco-2 cell monolayers were used to assess the potential bioavailability of the acetylenes. KEY RESULTS: The five compounds exhibited concentration-dependent cytotoxicity in both cell types, with a greater potency in the colonic cancer cells. Apoptotic cell death was found to be involved in the cytotoxic effect of the most active, compound 5. Compounds 2 and 5 were found to cross the Caco-2 monolayer with apparent permeabilities above 10 x 10(-6) cm s(-1). CONCLUSIONS AND IMPLICATIONS: Compounds isolated from n-hexane extracts of E. pallida roots have a direct cytotoxicity on cancer cells and good potential for absorption in humans when taken orally.

Title: Effects of echinacea on the frequency of upper respiratory tract symptoms: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial.
Author: O'Neil,-J; Hughes,-S; Lourie,-A; Zweifler,-J
Citation: Ann-Allergy-Asthma-Immunol. 2008 Apr; 100(4): 384-8
Abstract: BACKGROUND: Upper respiratory tract infection symptoms are a common cause of morbidity. Herbal preparations of the plant Echinacea purpurea have immune-enhancing properties. OBJECTIVE: To compare the frequency of upper respiratory tract symptoms in individuals receiving E. purpurea capsules and those receiving placebo to evaluate the preventive efficacy of echinacea. METHODS: In a randomized, double-blind clinical trial, 90 volunteers recruited from hospital personnel were randomly assigned to receive 3 capsules twice daily of either placebo (parsley) or E. purpurea for 8 weeks during the winter months. Upper respiratory tract symptoms were reported weekly during this period. RESULTS: Fifty-eight individuals were included in the final data analysis: 28 in the echinacea group and 30 in the placebo group. Individuals in the echinacea group reported 9 sick days per person during the 8-week period, whereas the placebo group reported 14 sick days (z = -0.42; P = .67). Mild adverse effects were noted by 8% of the echinacea group and 7% of the placebo group (P = .24). CONCLUSION: Prophylactic treatment with commercially available E. purpurea capsules did not significantly alter the frequency of upper respiratory tract symptoms compared with placebo use.

En natuurlijk zijn ook eigen ervaringen een vorm van wetenschappelijk onderzoek. Als het knabbelen op een stukje verse bloem mij binnen enkele minuten verlost van tandpijn, dan heb ik natuurlijk geen wetenschappelijk onderzoek meer nodig om te weten dat het werkt. Maar wel nieuwsgierig blijven onderzoeken, wetenschappers!

dinsdag, oktober 20, 2009

Kruidenlessen aan levenden.
Weer een weekend mij ondergedompeld in mensen en kruiden, in gekruide mensen, in planten met handen en voeten, in kruidenwiskes en andere rita's. Les over looistoffen, slijmstoffen, bitterstoffen, dus over zogenaamde inhoudstoffen in planten. Gelukkig kunnen we nogal wat van deze geneesstoffen, zoals ik ze graag noem, met onze zintuigen ervaren, proeven, ruiken, zien en zelfs voelen. Zo worden chemische stoffen in de plant toch wat menselijk voor ons. We wandelen gelukkig ook, wandellessen dus over planten en hun geneesstoffen, alsof we chemische stofjes tegen komen tussen de straatstenen. Weegbree met zijn slijmstoffen, soms is het alsof er snot in zijn zaadaren hangt, weinig appetijtelijk, maar mogelijk zegt dit kruid wel 'dat hij goed is voor onze eigen snotterende neusvleugels'.

Zelfs fructo-oligosacchariden of FOS komen we tegen in de gedaante van de gele Morgenster en de Paardenbloem, stoffen die zo heilzaam zijn voor onze darmflora. Ja! Flora groeit er niet alleen op straat maar ook zomaar in onze eigen darmen. Wij wandelen verder, de omgeving hier is erg rommelig, om niet te zeggen lelijk: spoorweg , vervallen arbeidershuisjes, stort- en rommelrandjes, maar toch hangt elk onnozel plantje vol van vreemde, verborgen verhalen. We moeten het maar ontdekken! Is dat misschien de essentie van het beroep van herborist, het ontdekken van onooglijke maar hoopgevende dingen in onze eigen omgeving. Weegbree, brandnetel, paardenbloem en varkensgras kunnen ons daarbij helpen. De namen klinken zo gewoon, maar hun geheim is groots.

dinsdag, oktober 13, 2009

Herfst! Bomen verliezen hun bladeren, maar krachtige knoppen staan al klaar om nieuw leven te geven. Niet verwonderlijk dat, wij mensen, die knoppen voor onze eigen gezondheid zijn gaan gebruiken.

GEMMOTHERAPIE, of geneeskracht van knoppen.

Wat is Gemmotherapie? In elk geval geen chemotherapie. Snelgroeiende plantendelen vooral knoppen, maar ook jonge scheuten en haarwortels worden gemacereerd, getrokken in alcohol en glycerine. We krijgen dan een soort tinctuur, die we glycerine-maceraten noemen.
Uit analyses blijkt dat deze snelgroeiende plantendelen een grote hoeveelheid zeer werkzame plantaardige groeihormonen en andere groeistoffen bevatten naast enzymen en aminozuren. Deze stoffen vertonen een sterke biologische werking in ons lichaam. Dit is door middel van wetenschappelijk onderzoek aangetoond. Ook ontdekte de wetenschappers dat gemmotherapie een stimulatie veroorzaakt van het RES (ons afweersysteem), dit effect is te meten met behulp van de "Halpern-test". Het RES, reticulo-endotheliale systeem speelt een belangrijke rol bij de uitscheiding van de opgehoopte gifstoffen in organen. Een van de belangrijkste werkingsgebieden van de gemmotherapie is dan ook "drainage" ofwel het lichaam stimuleren om deze toxische stoffen uit te scheiden.
Deze drainagemiddelen werken niet alleen op de uitscheidingsorganen zoals nieren, lever en huid maar ook op het bloed- en lymfestelsel. Toch hebben de verschillende gemmopreparaten ook een vrij sterke organotrope werking b.v. Rosmarinus officinalis 1 D werkt stimulerend op de levercellen. Gemmotherapie kan als een afzonderlijke therapie toegepast worden vooral bij chronische kwalen.

DE GEMMO-MIDDELEN

Aesculus hippocastanum (Paardekastanje) heeft een versterkende werking op de vaatwanden. Voorkomt ontstekingen van de spataderen en werkt bevorderend op reeds ontstoken vaatwanden.
Aangewezen bij: Aambeien. Spataderen. Anaalkloven. Kneuzingen.
Alnus glutinosa (Zwarte els) bevordert de doorbloeding van de haarvaten en werkt net als de Wilde kastanje ontstekingsremmend. Goede resultaten bij behandeling van chronische verkoudheden van onduidelijke oorsprong en allergische neusverkoudheden. Gecombineerd met Ribes nigrum werkt het tegen allergische astma. Veel gebruikt na hersenbloedingen om de kwalijke effecten daarvan op te heffen. Te gebruiken bij: Chronische- en allergische verkoudheden. Bronchitis. Blaas- en nierontstekingen. Aderontstekingen en urticaria.
Abies pectinata of Abies alba (Ziverspar) Zorgt ervoor, dat het kalkgehalte van de botten op peil blijft. Bevordert het vasthechten van kalk op de botten. Aangewezen bij: Groeistoornissen, stimuleert de botgroei. Osteoporose. Tandverval, Engelse ziekte, Osteomyelitis.
Acer campestris (Spaanse aak) verhoogt de lichaamseigen afweer. In combinatie met Fraxinus excelsior (Es) bij galstenen en galblaasontsteking. Gecombineerd met Tilia tomentosa bij angstneurosen en stress. Te gebruiken bij : Gordelroos.
Ampelopsis veitchii (Wilde wingerd) is ontstekingswerend, pijnverzachtend. Vooral toegepast bij chronische ontstekingen van het bewegingsapparaat. Aangewezen bij : Artritis en chronische reuma. Ziekte van Dupuytren. Bindweefsel verhardingen. Verklevingen na operaties, ontsteking of ongevallen.
Betula pubescens (Zachte berk) Algemeen tonicum dat de afweermogelijkheden van het organisme verhoogt door de lichamelijke en mentale zwakte te bestrijden. Darmtonicum. Afvoer verhogend. Stimuleert de ontgiftiging van de lever. Samen met Succus Betulae (berkensap) is het algemeen drainage middel om urinezuur te verwijderen. Aangewezen bij: Jicht
Carpinus betulus (Haagbeuk) werkt op neus-keelholte en de luchtwegen. Bevordert de genezing van beschadigde slijmvliezen. Kramp opheffend in bovengenoemde gebieden. Hoest onderdrukkende werking. In combinatie met Cornus sanguinea tegen bloedingen veroorzaakt door anti-coalgulantia. Te gebruiken bij: Spastische- en chronische luchtpijpontstekingen. Rokershoest. Bronchitis. Vergiftiging door anti-coalgulantia (bloedverdunners).
Castanea Vesca (Tamme kastanje) heeft een sterke werking op de lymfecirculatie. Drainage van het lymfesysteem in de benen. Te gebruiken bij : Spataderen, veneuze stuwingen en cellulitis.
Cedrus libani (ceder van Libanon) is zeer goed voor droog eczeem, dus bij huidaandoeningen waarbij verhoornings-stoornissen een rol spelen. Te gebruiken bij : Droog eczeem. Schilferend eczeem. Ichtyosis. Pruritus (Jeuk)
Cercis siliquastrum (Judasboom) heeft een goede werking bij patiënten met een verstoorde arteriële bloedsomloop. Krachtige werking op de bloedstolling; voorkomt arteriële embolieën. Aangewezen bij : Ziekte van Buerger. Ontsteking arteriële bloedvaten (Arteriitis juvenilis) Trombose van het netvlies.
Citrus limonum (Citroenboom) werkt regulerend op de stollingstiid. Het beste middel bij acute trombose. Aangewezen bij : Verlengde stollingstijd. Acuut weefselversterf. Infarcten van allerlei soort. Nabloedingen in schedel-, borstkas- en buik.
Crataegus laevigata (Tweestijlige meidoorn) Een uitsteken hartmiddel. Versterkt de hartspier. Heeft een pijnstillende werking bij hartpijnen. Te gebruiken bij: Hartinsufficïentie. Hartkrampen. Tachycardie. Ritmestoornissen. Angina pectoris. Inspanningsbenauwdheid.
Corylus avellana (Hazelaar) herstelt de elasticiteit van het longweefsel. Werkt stimulerend op het leverweefsel. Aanwezen bij: Longfibrose. Longemfyseem. Leverinsufficïentie. Benauwdheid. Levercirrose.
Fagus sylvatica (Beuk) Activeert de nieren. Verhoogt de urine produktie. Aangewezen bij : Nierstenen. Nierinsufficïentie. Jicht. Waterzucht. Naeffecten van een shock.
Ficus carica (Vijgeboom) normaliseert maagsapuitscheiding. Helende werking op het maagslijmvlies. Regulerende werking op het para- en orthosympatisch zenuwstelsel. Gaat littekenvorming van het maagweefsel tegen. Te gebruiken bij : Maagzweren. Maagslijmvlies ontsteking. Luchtslikken. Klachten van een ongeval: Hoofdpijn, duizeligheid leeg of ziektegevoel in het hoofd.
Fraxinus excelsior (Es) Specifiek jichtmiddel toe te passen bij acute en chronische jicht en bij diverse aandoeningen die gepaard gaan met een verhoogd urinezuurgehalte van het bloed. Aangewezen bij: Jicht acuut en chronisch
Ilex aquifolium (Hulst) Naast een vochtafdrijvende werking ook urinezuur verlagend. Te gebruiken bij: Jicht en hoge bloeddruk.
Juglans Regia (Notenboom) is drainagemiddel bij huidaandoeningen van diverse aard. Herstelt de darmflora. Aangewezen bij: Huidinfecties. Geïnfecteerd eczeem. Krentenbaard. Ulcus cruris (open been) Chronische alvleesklier ontsteking. Chronische ontstekingen van allerlei aard.
Juniperus communis (Jeneverbes) Ernstige leverziekten. Naeffecten van geelzucht, hepatitis. Spataderen van de slokdarm en maag. Buikwaterzucht. Chronische nierbekkenontsteking. Aangewezen bij: Ernstige Leverinsufficïentie. Levercirrose. Geelzucht. Portale hoge bloeddruk.
Ligustrum vulgare (Liguster) werkt zuiverend en adstringerend bij slijmvliesaandoeningen Te gebruiken bij: Aften. Witte vloed. Diarree. Bronchitis. Keelpijn.
Olea europea (Olijfboom) wordt vooral gebruikt bij hoge bloeddruk. Verlaging van cholesterolgehalte. Te gebruiken bij: Hoge bloeddruk, aderverkalking. Te hoog cholesterolgehalte.
Pinus montana (Bergden) Niet ontstekingsachtige reumatiek. Anti-artritische werking. Combineren met Ribes nigrum & Vitis vinifera voor een langdurige kuur. Te gebruiken bij : Artrose.
Populus nigrum (Zwarte populier) werkt vooral op het slagadersysteem van de onderste ledematen. Krampopheffende werking van de slagaders van de onderste ledematen. Te gebruiken bij: Krampen in benen en voeten. Artritis in benen en voeten met doorbloedingsstoornissen. Chronisch reuma. Chronisch polyartritis
Prunus amygdalus (Amandelboom) Normaliseert het bloedbeeld. Versterkt de bloeddrukverlagende werking van Olea Europea. Te gebruiken bij: Gestoorde bloedstolling. Antisclerotische werking bij bejaarden.
Quercus pedunculata, Quercus robur (Zomereik) verbetert de afweermechanismen van het organisme door de lichamelijke en mentale zwakte (asthenie) te bestrijden. Te gebruiken met Betula Pubescens. Aangewezen bij: Stimuleren van de bijnierschors. Bij een te hoge bloeddruk. Vermoeidheid. Overbelasting. Drainage en algemeen tonicum.
Ribes nigrum (Zwarte bes) Dit belangrijk middel in de gemmotherapie werkt op de bijnierschors. Stimuleert de afscheiding van ontstekingsremmende hormonen. Lichte cortisone-achtige werking. Aangewezen bij: Allergieën. Alle soorten van ontstekingen
Rosa canina (Hondsroos) bij behandeling van migraine en hoofdpijnen. Aangewezen bij: Chronische hoofdpijnen. Jeugd keel-en neusaandoeningen. Groeistoornissen bij kinderen. Migraine (afwisselen met Ribes nigrum en Tilia tomentosa)
Rosmarinus officinalis (Rozemarijn) Kramp opheffend, reguleert de galblaas. Verbetert de leverwerking. Aangewezen: Leverstoringen, galstenen, chronische galblaasontsteking.
Rubus idaeus (Framboos) Bij gynaecologische aandoeningen combineren met Ribes nigrum. Remmend effect op de hypofysevoorkwab. Regulering van de eierstokafscheiding. Te gebruiken bij menstruatieklachten.
Rubus fructicosus (Braam) Werkzaam bij slagaderlijke aandoening zoals ontstekingen van slagaderen. Aangewezen bij: chronische bronchitis, emfyseem en slagaderontstekingen.
Secale cereale (Rogge) Werkt op directe wijze stimulerend op de levercel. Bij ernstige leverstoornissen combineren met Juniperus communis. Aangewezen bij : Hepatitis. Na effecten van hepatitis. Lever insufficiëntie. Geelzucht.
Sequoia gigantea (Sequoia) voor ouderen, geeft nieuwe krachten fysiek & mentaal. Herstelt de corticosteroïdenwaarden in het bloed. Combineren met Ribes nigrum. Aangewezen bij: Seniele aftakeling. Ouderdomsklachten. Prostaataandoeningen. Myomen.
Sorbus domestica (Peerlijsterbes) verhoogt de spanning van de aderwanden. Bij vrouwelijke patiënten: circulatiestoornissen door de menopauze veroorzaakt. Te gebruiken bij: Zware benen, spataderen, doorbloedingsstoornissen. Aderontsteking.
Syringa vulgaris (Sering) Specifieke werking op de hartkransslagaderen. Heeft een antikrampwerking waardoor een betere voeding van de hartspier ontstaat. Combineren met Crataegus. Aangewezen bij: Angina pectoris. Lichte, slechte hartwerking. Storingen in de kransslagaderen.
Tamarix gallica (Franse tamarisk) Bevordert de aanmaak van rode bloedlichaampjes. Bloedarmoede. Verhoogde cholesterolwaarden.
Tilia tomentosa (Zilverlinde) Kalmerend middel zonder bijwerkingen. Overprikkeldheid. Slapeloosheid. Neurosen. Bedwateren. Neuralgieën. Mentale onrust.
Ulmus campestris (Iep of Olm) Specifieke werking op de huid. Goed toepasbaar bij eczeem. Breekt urinezuren af. Nat eczeem. Acne. Impetigo.
Vaccinium vitis idaea (Rode bosbes) Regulering van de darmfunctie. Alle problemen met betrekking tot de darmpassage, diarree of verstopping. Alleen als er geen organische afwijkingen aanwezig zijn. Chronische darmklachten.
Virburnum lantana (Wollige sneeuwbal) Bezit een rustgevende werking op het long gedeelte. Vermindert bronchiale krampen en herstelt de ademhalingsfunctie. Te gebruiken bij astma, Cara.
Viscum album (Maretak) Wordt vooral voor de overgang gebruikt. Oorsuizingen. Combineren met Sorbus domestica.
Vitis vinifera (Wijnstok) Regulerend effect op de leukocyten en lymfocyten. Bij artrose met Ribes nigrum en Pinus montana. Goedaardige gezwellen. Artrosis deformans.
Zea mais (Mais) verbetert herstel van hartweefsels na infarct. Nabehandeling hartinfarct. Bescherming tegen hartinfarct.

Literatuur
Adrianne Philippe – La Gemmothérapie. Atlantica.
Gemmotherapy. Brochure Dolisos.
La Phytothérapie rénovée. Dr. M.Tétau et C. Bergeret. Maloine 1983
Gemmothérapie. Dr. Paul Henry.

zondag, oktober 11, 2009

Unieke eik met maretak

CHÊNE à GUI.
We zijn al verschillende jaren op zoek naar een maretak op een eik. Je weet wel, de druïden die met hun gouden sikkel bij volle maan maretakken uit de eeuwenoude eiken snijden. De groeiplaatsen van 'chêne à gui' zoals ze in Frankrijk genoemd worden, vind je wel terug in allerlei documenten en zelfs op websites, maar als je er naar op zoek gaat, is ofwel de eik gekapt of zijn de maretakken verdwenen. We begonnen zo langzamerhand te denken dat maretakken op eiken een fabeltje waren.

Twee jaar geleden: een reis naar de eiken, met of zonder maretakken
We zijn op zoek naar de Chêne à gui. De legendarische mistel op de eik. De eerste zouden we moeten vinden bij het Fôret de Saint-Amond bij het dorpje Tramont. Maar hoe moeten we in een heel Frans bos één eik vinden met mogelijke Maretakken. Een wegwijzer zou wel handig zijn, maar zou ook een spirituele afgang betekenen. En tot overmaat van ramp zijn er wel 3 Tramontdorpjes (Lassus, StAndré en Emy).

Het weer is wonderbaarlijk. Waanzinnige wolken, stortbuien afgewisseld met brede opklaringen. Zonlicht dat laag over de al felgroene akkers scheert. En overal hier veel water en waters, Rijn, Moezel en Maas die zelfs wat uit hun oevers durven treden.
Bij het Bois de Amond rijden we door het dal van de Aroffe. Normaal een beekje van 2 meter breed, nu een bruin bruisende rivier van 10 meter. De weg ligt gelukkig hoog genoeg tot we in het dorpje Aroffe zelf komen, waar het gat onder de brug al dat water niet kan opvangen en dus over de weg zelf verder stroomt, een beetje ‘inodation’ noemen ze dat in het Frans. Gelukkig hebben we een andere route om in Tramont te komen en ondertussen hebben we alle boerendorpjes even bekeken, van Aouze, over Rainville, langs Pleuvezain, naar Vicherey, waar we even stoppen bij de kerk, mogelijke overnachtingsplaats, maar zoals gewoonlijk toch nog wat verder rijden om uiteindelijk toch in Tramont St André te landen.
De villages hier zijn echt wel van God en de wereld verlaten. Al is de autostrade vlakbij en zijn er kerken en kapelletjes op overschot. In Tramont is de kerk zelf het enige verlichte gebouw en wij, als goddelozen, overnachten er weer vlak bij. We worden zelfs om het kwartuur door de kerkklok opgeroepen en om het uur krijgen we een hele serenade. Benieuwd hoe dat vannacht zal aflopen.

2 maart: de oude eik van Tramont

Zwaar bewolkte maar droge ochtend in Tramont. Wel ja, de klokken van de kerk waren geen succes. De plaatselijke, in trainingspak gestoken, overbuurman weet van geen klokken, maar weet zomaar waar die oude eik is. En nog wel vlakbij. Wel even een steile weg op en daar aan de rand van het bos staat hij. Verhakkeld, van veel zware takken ontdaan maar indrukwekkend afstekend tegen de woeste wolken en wij als kikkers tegen hem opkijkend. Wel degelijk een indrukwekkende eik maar helaas zonder maretak. Zouden zij mede gesneuveld zijn samen met zijn oeroude takken? En wanneer zou dat dan gebeurd zijn?

Varennes sur Amance.
Dan maar verder naar de tweede Chêne a gui een hondertal kilometers verder in Varennes sur Amance. We rijden nog altijd door een overstroomd landschap. Gelukkig hebben ze hier de wegen wat hoger aangelegd. Zo lijkt het wel alsof autos amfibie-achtig over rivieren varen. Met de woeste wolken als golven boven ons en de riviergolven als schuimende wolken onder ons, dansen we met onze witte motorhome door een droomwereld.
In Varennes landen we weer vlak bij de kerk. De klokken zijn er ook. Stoten we ons weer aan dezelfde steen? Maar eerst wandelen naar een andere zogenaamde Misteleik. Een prachtige wandeling door bos en veld, dat wel, maar uiteindelijk na 2 uur wandelen vinden we een bewegwijzerde eik aan de rand van het bos maar zonder maretak.

3 maart: Gros chêne en het bos van Longchamp.

Vandaag een derde poging ondernemen om de mythische Misteleik te vinden. We moeten dan naar het dorpje Longchamp en beter noch naar het bos van Longchamp. Onderweg, op de grens van 2 departementen, in de buurt van Essertenne, zien we plots een bordje met ‘Gros Chêne’. Een smalle laan met vrij jonge Seqoiua leidt ons naar een echt oude, hoge en nog intacte eik maar natuurlijk zonder Mistel. Maar ook zonder mag hij er onverbiddelijk zijn.
Uiteindelijk iets na de middag in Longchamp, een vrij saai dorp met een faiancefabriekje. Maar hoe moeten we hier in het nabije woud van 2000 hectare een 'chêne remarquable' vinden. In de plaatselijke Bar Tabac vragen we met enige pudeur naar weer zo’n oude eik. Welke geschifte toeristen komen in de winter buiten de toeristische routes naar een onnozele eik vragen in een woud van duizenden bomen? De waard weet van niks, maar gelukkig zat de plaatselijke houthakker (le bûcheron) aan de toog een biertje te drinken. En hij wist van een hele oude eik in zijn jeugd, waar wel 4 kinderen voor nodig waren om hem te omarmen. Helaas was die boom ziek geworden en hadden ze hem vorig jaar moeten vellen. Daar sneuvelde ook onze derde poging om een Chêne a gui te ontdekken.

2 jaar later: Isigny-le-Buat en de ultieme Chêne à gui.

We ondernemen deze week onze ultieme poging om een maretak-eik te vinden. Helemaal naar Normandië, op de grens met Bretagne in het dorpje Isigny-le-Buat moet de ultieme eik uit mijn dromen staan. We vergeten even de 700 kilometer er naar toe. We naderen het onooglijk dorpje! Onderweg spieden we naar alle oude eiken in de weilanden, zowel eiken als maretakken zijn erhier in overvloed, maar een maretak op een eik, dat zien we nog niet. We komen aan in Isigny en parkeren bij de Mairie. De eerste de beste monsieur die ik beleefd aanklamp, heeft nog nooit van een maretak in een eik gehoord. Hij denkt dat ik de eikenstraat zoek.

Twee jonge gemeentewerkers zijn de plantsoenen aan het snoeien. Dat moeten toch bomenkenners zijn, zou ik denken. Helaas heeft die vriendelijke jonge man nog nooit van een oude eik gehoord. Gelukkig komt zijn vrouwelijke collega erbij, die vaag wel over die eik heeft gehoord. Ze begeleid mij naar het gemeentehuis, waar ze allemaal wakker schieten. In de gang hangt zelfs een grote foto van de eik in zijn gloriedagen. Helaas heeft hij tijdens de beruchte storm verschillende takken verloren en lijkt op sterven na dood. Maar ik wil hem nu ook in het echt zien. De 2 vriendelijke gemeentewerkers met hun vrachtwagentje vol gesnoeid hout rijden ons voor, buiten het dorp een smal gelukkig wel verhard veldweg op, ze stoppen bij een boerderij tussen de weilanden. De boer is niet thuis. De gemeentemensen wijzen mij aan het eind van een weiland een verhakkelde eik aan. De Chêne à gui! Een ondanks

alles, indrukwekkende eik met op de weinig overgebleven takken nog steeds immense bolvormige maretakken. Ik kruip onder de prikkeldraad door, de zompige grond onder het gras is doorboord met duizenden gaten van de koeienpoten, maar ik ren, ik zweef naar de chêne à gui. Bij het naderen wordt de stam, de takken en de maretakken steeds indrukwekkender. De laagste stoere tak is nog beladen met mistels, maar ik kan er net niet bij. Met enige overmoed wring ik mij tegen zijn stam omhoog, bengelend met één hand aan de misteltak, kan ik met mijn andere hand met enige moeite een bescheiden stukje afbreken. Dan moet ik de tak lossen en plof in de drassige koeienmodder. Maar niets kan dit magisch moment nog verbreken. Ik heb eindelijk een 'chêne a gui' gezien, gevoeld en beleefd.

zaterdag, oktober 10, 2009

Huizen, heiligen en hallucinogenen

Een dagje Ardennen als toerist, is iets wat ik jaren geleden met mijn ouders regelmatig beleefde. Die gewoonte is altijd een beetje gebleven. Ook vandaag verkennen we weer de Ardennen, maar dan niet alleen met de ogen en de oren van een toerist, maar met de zintuigen van een mogelijk toekomstige bewoner. We rijden op de autoweg Brussel – Luxemburg en nemen bij Custinne afslag 24. Een vreemde afrit, van de achtbaan autostrade komen we terecht op een éénbaan holle weg. Een afrit naar nergens of toch ergens, dat is zeker de charme van Wallonië, ze durven nog een dure autoweguitrit aanleggen om zomaar in de natuur terecht te komen.
Custinne, klinkt hard maar lijkt aardig, al stoppen we hier niet, we willen zomaar naar het Mariaheiligdom Beauring. De herinnering van lang geleden is nochtans totaal negatief, een rommelig dorp met kitscherige Mariabeelden. Maar het is ook erg lang geleden en dus zal er wel veel veranderd zijn.
Eerst navigeren we nog langs Ver, ook een dorp en duiken dan door Houyet, de Lessevallei in. Houyet zelf blijft voor mij nog altijd een rommelig dorp, maar stroomopwaarts is het wel grandioos mooi wandelen, al doe ik dat nu niet. Van Houyet kronkelen we min of meer langs de Lesse, voorbij de dorpjes Hour la petite en Hour le grand, allebei tres petit, en via Focant, komen we dan in Beauraing. Als bij wonder verrijzen hier de supermarkten Carrefour, Delhaize, Aldi en Lidl. Zijn hier zoveel mensen komen wonen? Of zit de Heilige maagd hier voor iets tussen? Beauraing blijft in elk geval een klein stadje, het heiligdom ziet er wel iets properder uit dan ik me van 45 jaar geleden kon herinneren. Maria zelf, het beeld bedoel ik, ziet er proper wit wit uit, geen lichtblauw randje zoals haar collega uit Lourdes. Eerlijk gezegd die uit Lourdes vind ik wel mooier. De Beauraingvrouw heeft ook een vreemd kroontje op haar hoofd. Het lijkt mij eerder een Ufo-antenne.
Wat mij als herborist wel aanspreekt is, dat Maria niet alleen boven op de spoorwegbrug verscheen, wel erg onromantisch van Maria, maar ook onder een doornige Meidoornstruik. Haar stenen beeltenis staat nu ook opgesteld onder die Meidoorn. Zou dat echt dezelfde struik zijn van 77 jaar geleden?
Mevrouw Gilberte Degeimbre is de laatste overlevende van de kinderen die toen de maagd zagen. Ze was toen 9 en ook nu nog altijd zeker van haar zaak. In verschijningen geloof ik persoonlijk niet, maar het blijft toch een mysterie hoe verschillende kinderen toen die verschijning samen beleefden, ook nu geen enkele twijfel vertonen en duizenden mensen, ook nu nog deze, toch niet zo aangename plek, met bussenvol komen bezoeken en er nog kracht uit putten ook. Dat is voor mij het echte wonder.
Wij dwalen ondertussen verder, door de Ardennen en door de heidense wereld. Naar Dion, niet naar Céline, maar naar nog een godvergeten dorpje op loopafstand van Frankrijk en de Maasvallei. Givet is in de buurt en de witte rookwolken van de kerncentrale vlakbij. Onschuldig maar toch dreigend.
We rijden verder naar een streek die mij meer aanspreekt. Belvaux Han sur Lesse. Mooier, plantenrijker en vroeger door mij veel bewandeld, dus ook een portie heimwee komt erbij. Bij het kasteel van Resteigne aan de Lesse drinken we een koffie. Tussen Resteigne kasteel en Belvau kun je helemaal langs de Lesse op en neergaand door het hellingbos genieten van een echte religieuze sfeer en een spirituele plantengroei. Dat de H.Maagd hier niet verschijnt, getuigt toch niet van goede smaak. In het hellingbos hier groeit onder andere het Heksenkruid, een weinig opvallend plantje met ragfijne dansende bloemetjes, als je op je knieën en liefst nog met een loupe erbij, het bloemetje bekijkt, is het alsof er een heksje op een bezemsteel over de mulle bosgrond zweeft. Wonderen zijn er overal te beleven, als je dat zelf maar wilt.
Aan de overkant van de Lesse, weet ik, ja zomaar uit mijn blote hoofd, nog Astragalus glycophyllos groeien, als dat niet heilig klinkt. Soms voel ik mij met al die Latijnse plantennamen een heidense hogepriesters. En als er dan toch religie moet bestaan, dan liefst een animistische natuurgodendienst .
In Belvau of Belvaux bij Han sur Lesse verdwijnt de Lesse in de grotten van Han, le gouffre de Belvau,hallucinant mooie om niet te zeggen magische plek waar de meest magische plant Atropa belladonna of de Wolfskers nog overdadig het schaduwrijke Belladonnastraatje bemand en hogerop in de warme rotsen, waar ik uren kan zitten, groeit welig het Wildemanskruid, Gamander en geurende wilde tijm. Hier voel je nog even de echte heiligheid in alles.

Gouffre de Belvaux, is het gat waar de Lesserivier de kalksteengrond van het Boine massief binnenstroomt via een duizelingwekkende sifon van zo'n 50 meter diep. De rivier koos deze ondergrondse route zo'n 100.000 jaren geleden. Bij heel veel regen in het voorjaar kan het gat al dat water niet direcht verwerken, waardoor het niveau van de Lesse tijdelijk verschillende meters kan stijgen.

dinsdag, oktober 06, 2009

Nachtvlinder.
Deze foto van een Franse nachtvlinder vond ik terug in mijn oude fotobestanden. Een magische mot die bij ons Franse huis tegen de buitenlamp vloog. Wie kent deze reuzenvlinder met zijn grote ogen?

Het Franse dorpje in de buurt noemt ook La Motte, maar daar zal mijn mot wel niks mee te maken hebben.

Een zeker Dirk, die mij kent, maar die ik niet zo direct ken, laat mij weten dat de vlinder een nachtpauwoog Saturnia Pavonia vrouwtje is. Legt o.a eitjes op braam, bosbes, meidoorn, struikheide, wilg en vuilboom.

maandag, oktober 05, 2009

Vitex en andere vertrouwde plantenvrienden.
Op donderdag was ik nog eens in mijn oude, nu verwilderde tuin in Schriek. Begeesterend, spannend en zelfs emotioneel vind ik het rondsnuffelen tussen de resten van planten die ik daar ooit gezaaid en geplant heb. Zien hoe ze hun eigen gang gaan, zich flink uitbreiden of overwoekerd worden door de andere natuur. Zuiderse Monnikenpepers, waarvan de bloeitakken zich kronkelend door de open serredeur naar buiten wringen, Marrokaanse munt, onvervalst geurend, woekerend tegen huizenhoge bamboes op, maar ook Griekse alantplanten, Aardperen en gele Agrimonies kunnen zich zonder problemen handhaven.
Natuurlijk zijn er ook veel ooit vertroetelde plantjes verdwenen, niet alles kan zich in dit geweld van groei standhouden. Gelukkig denk ik minder aan de planten die er niet meer zijn, dan aan de nog aanwezige kruiden. Uit het oog is wel een beetje uit het hart.

Ik kom nu nog wat oogsten voor de herboristen opleiding van vanavond in Haasrode en de cursus van de volgende dagen helemaal in Natoye. Vooral het plukken van de Vitextakken vol zoet geurende zaden dompelt mij onder in een Oosterse sfeer van duizend en één nachten, niet verwonderlijk voor een zaadje dat hormonaal werkzaam is.
Gelukkig brengt het ploeterend oogsten van ondergrondse aardpeerknollen en alantwortels mij terug naar de aardse werkelijkheid.
En een half uur later rijd ik weg met een auto vol van aardse en hemelse geuren, op weg naar de mensen.

Ter informatie, hier een verkorte versie van de monografie over Vitex, zoals beschreven in het cursusboek van de Herboristen Opleiding 'Dodonaeus'. Deze monografieën worden besproken in onze opleiding, die pas gestart is in Natoye (Wallonië) en Ronse (Vlaanderen). Het cursusboek is ook te bestellen bij Maurice Godefridi vlaamseherboristen@gmail.com

Een monografie van VITEX AGNUS CASTUS L. Kuislam - Monnikenpeper

Algemene en Botanische Informatie
Familie: Verbenaceae - IJzerhardfamilie
Naam: Gatillier (Fr.), Mönchpfeffer (D.), Chaste fruit (E.).
Synoniem: Abrahamsboom
Etymologie:Vitilium, vlechtwerk. Agnus, agonus van onvruchtbaar (Grieks), Castus kuis.
Verwanten: De geslachten Caryopteris en Callicarpa.
Beschrijving: Sterk ruikende opgaande struik. Blaadjes van 3-7 op 5-12 cm, toegespitst, gaafrandig

Materia Medica
Agni casti fructus,De vruchten van Vites agnus castus L.
Beschrijving: Kogelvormige, 3 tot 4 mm grote, bruinbeige wollige vruchten. De gekneusde vrucht ruikt naar Salie.De smaak is peperachtig scherp.

Samenstelling
*Flavonglycosiden o.a.: vitexine, casticine (fyto-oestrogenen)
*Iridoïden o.a.: aucubine, agnuside
*Etherische olie 0,45 %. dun-vloeibaar, roodbruin, kamferachtig.
*Diterpenen met prolactine–onderdrukkende werking
Nota:Phyto-ecdysonen: steroïden die in andere Vitex-soorten o.a. Vitex megapo­tamica voorkomen zijn niet gevonden in Vitex agnus castus.

Farmacologie
**Beinvloedt hormonale productie van het corpus luteum (ovaria): luteo­troophormoon LH en prolactine via werking op de hypofysevoor­kwab
**Dopamine-achtige werking en invloed op endorfinen (Congres Zurich)
**Galactagogum
* Reguleert libido:anafrodisiacum bij hoge dosering, afrodisiacum bij lage dosering.

Indicatie: hormonaal
**Premenstrueel syndroom: hoofdpijn, vocht vasthouden, stemming
* Menstruatieproblemen door corpus luteum insufficiëntie, Bloedingen tussen menstruatie, Amenorroe, Dysmenorroe
* Herstel van de hormonenbalans na stoppen met het gebruik van de anticonceptiepil.
* Pre-menopauze PMS ook Cimicifuga racemosa
* Depressie, uitputting door hormonale stoornis + Hypericum
* Genitaal erethrisme?
* Mastodynie, pijnlijke borsten

Receptuur
Infuus fructus: 10', 1 eetlepel per kopje dosering 2 daags (Valnet)
Tinctuur 1:5: Agnus castus Ø, 2 x daags 40 druppels afhankelijk van aandoening.

Geschiedenis en Wetenschappelijk Onderzoek
Reeds gebruikt door de grote artsen van het antieke Griekenland bij baarmoederaandoenin­gen.
Lonicerus, Matthiolus: In hun kruidenboeken reeds aanbevolen als emmenagogum, galacta­gogum en anafrodisiacum.
Galenus: «... warm en droog in de derde graad».
Avicenna: «... verwekt de maandstonden en opent een verstopte milt en lever».
Dioscorides: «Voor verstopte lever en milt, waterzucht en winden in maag en darm. ... ofte lijf-moeder beslooten te doen scheyden». (Met wijn.)
Dioscorides: «Voor opgestopte maandstonden, ontvloeiingen des zaads, ende om de melk in de vrouweborsten te vermeerderen.»
Dodonaeus: «Voor Zwellingen van de mannelijke leden. Neem de bladeren van dit gewas, wijgaardsbladeren van elks 2 handen vol, fruit ze in verse boter, en slaat ze pap-wijs om het Gemacht».
Ravelingius: «Voor de koude Pisse». (In- en uitwendig)

Enkele referenties en wetenschappelijk onderzoek
Kartnig Th.: Vitex agnus-castus. Eine Arzneipflanze mit indirekt - luteo­troper Wirkung. Ztschr. Phytoth. 7/119-122 - 1986.
H.D. Reuter e.a.: Die Therapie des prämenstruellen Syndroms mit V. agnus Castus. Kontrollierte Doppellblindstudie gegen Pyridoxin. Ztschr. f. Phytoth. - Abstractband 6. Phytotherapic Kongress in Berlin - 1995.
Vitex congres Zurich (over dopaminerge werking, invloed op opioide receptoren) / doc. Maurice Godefridi
Alchemilla vulgaris Mrs. Grieve 1931/1978 / doc. Maurice Godefridi