Guldenroede is voor mij altijd een plant geweest die in zijn uiterlijke eenvoud zijn simpele, maar degelijke werking weerspiegelt. Geen modekruid met spectaculair wonderlijke werking, maar een vaste veilige kracht in een onzekere wereld van ziekte.
What’s in a name ofte wel etymologie
Solidago zou afkomstig zijn van solidare of solidum agare: gezond of vast maken, omdat Guldenroede als een wondhelende plant bekend stond. De soortnaam virgaurea komt van virga (roede of tak) en aurea (goud), vanwege de rechte stengel met goudgele bloemen. In mijn fantasie slaat het ook op een goede, goude, gulden roede omwille van de urineafdrijvende werking. De Nederlandse naam is daarmee ook duidelijk. Heidens wondkruid is een oude naam die o.a. bij Petrus Nylandt is terug te vinden. Men beweerde dat in de Middeleeuwen de Arabische Saracenen het kruid gebruikten als wondhelend middel en deze volkeren werden natuurlijk als heidens beschouwd, vandaar ook de latijnse naam Solidago sarracenica. Daarmee zijn de 2 voornaamste farmacologische werkingen, een adstringerende en een diuretische, dan ook bekend.
De geschiedenis
De geschiedenis vermeldt vooral de samentrekkende werking. Bij Dodonaeus klinkt het dan als “Voor vuyle Sweeringe des Tandt-vleesch, ende van de Keel: Neem van het afziedtsel een half pint, honingh van Roosen anderhalf once, vermengt dit samen, ende laat hier mede gorgelen.”Of “Voor versche ende oude Wonden en de Fistelen: Drupt het sap ofte stopt het poedere in het quetsuren ofte loopende gaten; tot dien einde wordt dit kruydt ook in de Wonde-drancken gebruykt.”
Een ontstekingswerende werking vinden we ook terug bij Lonicerus (1564) en H. Bock (1565). De eerste vermelding van Guldenroede als niermiddel komt van Arnold van Villanova (1240-1311). Van dan af vinden we de diuretische werking in alle grote kruidenboeken terug. Tabernaemontanus (1530-1590) verwijst o.a. naar Matthiolus en schrijft dat “Virga aurea ferratis foliis ... nicht allein den Griess und Sand sondern auch den Stein selbst vermahle ... es reinige auch die Niere und die Härngange van allem groben Schleim”. Culpeper (1653) beschouwt de Golden Rod astrologisch als een Venusplant, maar adviseert hem ook bij blaas- en nierklachten en als wondmiddel. In de Wurttemberische Farmocopee van 1741 wordt Herba Consolidae Saraceniae als Lithontripticum of als steenverdrijvend kruid vermeld, maar ook als Vulnerarium.
Een laatste overzichtje:
- Rademacker (1848) gebruikt de Guldenroede bij nefritis,
- Duché (1886) bij blaasontsteking,
- Meyer (1935) bij chronische nefritis en uremie,
- Bohn (1935) bij lithiasis,
- Kahnt (1940) bij waterzucht en bedplassen,
- Leclerc (1914) bij enteritis en als diureticum.
Inhoudsstoffen, werkstoffen
In de praktijk worden de 3 vermelde soorten veel gemengd aangeboden en dat onder de naam “Solidago virgaurea” wat toch wel erg verwarrend is. Wat de werking van de inhoudsstoffen betreft, kunnen we zeggen dat het fenolglycoside een bewezen anti-flogistische, analgetische, diuretische en steenwerende werking heeft. De flavonoiden uit S. gigantea vertoonden eveneens een urine afdrijvende werking. De saponinen van S. virgaurea hadden een oedeemremmend effect bij dierproeven.
Al deze onderzoeken bevestigen de oude ervaringen, maar daarnaast werden er ook nieuwe farmacologische effecten beschreven van saponinen en polysacchariden uit Solidago. Opvallend en ook verwarrend is de sperma-remmende werking van een saponinenmengsel. Verder werden er in verschillende onderzoeken ook anti-tumor activiteiten aangetoond. We moeten hierbij toch duidelijk zeggen dat deze laatste effecten bekomen werden met geïsoleerde en geconcentreerde preparaten en zeker niet toegeschreven mogen worden aan een guldenroedethee of -tinctuur. Wachten op verder onderzoek is dus de boodschap.
Praktische toepassing
De Duitse Kommission E, die nuchter de officiële werking van kruiden beoordeelt, en soms veroordeelt, beschouwt S. virgaurea, S. canadensis en S. gigantea als te gebruiken “zur Durchspüling bei entzündlichen Erkrankungen der ableitenden Harnwege, Harnsteinen und Nierengriess”. Dr. Valnet adviseert Guldenroede vooral bij infecties van de urinewegen, zowel bij cystitis, als bij acute en chronische nefritis. Ook bij albuminurie en een teveel aan urinezuren is guldenroedethee het proberen waard. Voor mij is Guldenroede dé basisplant voor nieren en urinewegen. Door de combinatie met 1 of 2 specifiek werkzame planten krijgen we een kruidenmengsel met een meer gerichte werking (Tabel 1).
Tabel 1: Kruidenmengsels met een meer gerichte werking
- Solidago + Arctostaphylos uva ursi: acute blaasontsteking
- Solidago + Equisetum : chronische blaasontsteking
- Solidago + Rubia tinctorum : lithiasis, blaas- en nierstenen
- Solidago + Betula + Filipendula ulmaria : reumatische aandoeningen
- Solidago + Urtica + Equisetum : artrose, gewrichtsslijtage
- Solidago + Epilobium (Basterdwederik) : prostaathypertrofie
- Bader G, Binder K, Hiller K, et al (1987) De antischimmelwerking van triterpeensaponinen van Solidago virgaurea L. Pharmazie 42:140
- Radoias G, Bosilcov A, Novak J (2004) Samenstelling van de etherische olie van Solidago virgaurea ssp. virgaurea L. 35e Internationaal Symposium over Etherische Oliën. ISEO. 29 september - 2 oktober, Naxos
- Chodera A, Dabrowska K, Sloderbach A, et al (1991) Wplyw frakcji imperfectonoidowych gatunków rodzaju Solidago L. na diureze en elektrische stezenie. Acta Pol Pharm 48: 35–7
- Schilcher H, Rau H (1988) Nachweis der aquaretische Wirkung von Birkenblätter- en Goldrutenauszügen im Tierversuch. Urologie [B] 28: 274–80
- Melzig MF (2004) Echtes Goldrutenkrautein Klassiker in der urologische Fytotherapie. Wien Med Wochenschr., Wien Med Wochenschr.;154(21–22):523–7
- Melzig MF, Noe S, Stammwitz U (2001) Nieuwe aspekte bij de therapie met Echter Goldrute. Extracta Urologica 9:14–7
- Metzner J, Hirschelmann R, Hiller K (1984) Antiflogistische en analgetische Wirkungen von Leiocarposid, een fenolische Bisglucosid uit Solidago virgaurea L. Pharmazie 39: 869–70.
- Meyer B, Elstner EF. (1990) Antioxidatieve eigenschappen van bladextracten van Populus , Fraxinus en Solidago als bestanddelen van het ontstekingsremmende plantaardige geneesmiddel Phytodolor ® . Planta Med 56:666
- Kaspers U, Poetsch F, Nahrstedt A, Chatterjee SS (1998) Diuretische effecten van extracten en fracties verkregen uit verschillende Solidago- soorten. Naunyn-Schmiedeberg's Arch Pharmacol 358:Suppl. 2: S. R495
- Jacker HJ, Voigt G, Hiller K (1982) Zum anti-exsudatieve werking van een triterpensaponine. Pharmazie 37: 380–2.
.png)
