Posts tonen met het label slicium. Alle posts tonen
Posts tonen met het label slicium. Alle posts tonen

vrijdag, december 01, 2023

Het onooglijke en ongelooflijke varkensgras

Varkensgras wordt al sinds de oudheid en in de middeleeuwen gebruikt voor een veel breder scala aan kwalen en ziekten dan nu het geval is. In de eerste eeuw na Christus gaf Plinius de plant de naam “Sanguinaria ” ( = bloedkruid) vanwege zijn sterke hemostatische werking. De theoloog en botanicus Hieronymus Bock (1498-1554) schrijft hierover: “Gesudderd in rode wijn en gedronken of het gebrouwen water ingenomen met zijn poedervormige zaden stopt alle buikvloeiingen, braken, bloedspuwen en andere vrouwenziekten.” [3]


Als je hoofdpijn had, was het gebruikelijk om een ​​kroon van gevlochten varkensgras op je hoofd te zetten. In de Chinese geneeskunde wordt varkensgras gebruikt om de blaasfunctie te behandelen: met zijn bittere en enigszins verkoelende kwaliteit wordt gezegd dat het urinewegproblemen behandelt die worden veroorzaakt door hitte, vochtigheid of stenen [1].
Aan het einde van de 19de eeuw werd varkensgras in de volksgeneeskunde tegen een hoge prijs verkocht als geheim medicijn tegen longtuberculose, een ziekte die toen wijdverbreid was. Het zat ook in een bekend theemengsel uit die tijd tegen tuberculose en ter versterking van de longen.

Historisch recept: Kobert-Kühnscher kiezelthee
  • Hb Equiseti arvensis: 37,5 (= heermoes)
  • Hb Polygoni avicularis: 75 (= varkensgras)
  • Hb.Galeopsidis ochroleucae: 25 (= hennepnetel)
Meng driemaal daags 1,5 eetlepel met 2 kopjes water en reduceer dit tot de helft [4]. Bij deze dosering zijn geen bijwerkingen te verwachten. Omdat het bij dit mengsel om de opname van silica (Silicea) gaat, adviseer ik een langere gebruiksperiode van 3-6 maanden.

De longversterkende werking van dit siliciumhoudende mengsel vaak gecombineerd met klassieke planten voor de luchtwegen als tijm, smalle weegbree, sleutelbloem  zou zeker ook voldoen aan de hedendaagse vraag naar rationele fytotherapie.

Het varkensgras werd niet alleen gebruikt bij alle soorten bloedingen, talrijke nierziekten en diverse aandoeningen van de luchtwegen, zoals astma, tuberculose of bronchitis, maar werd in de middeleeuwen tot in de 20ste eeuw ook veel gebruikt in de gynaecologie, bij diverse ontstekingen en bij wondgenezing, incontinentie, gebrek aan libido, zweren en verschillende infectieziekten [2].

Effecten en indicaties in hedendaagse wetenschappelijke onderzoeken
Tegenwoordig wordt varkensgras zelden gebruikt als medicinale plant in de kruidengeneeskunde. Als dat wel het geval is, wordt het vooral vanwege het siliciumgehalte geadviseerd als supplement voor longziekten. Ondertussen is het gehalte aan antioxiderende, wondhelende, ontstekingsremmende en samentrekkende  actieve ingrediënten beter bekend geworden [1] en zijn er tal van lopende onderzoeken die de volgende werkings - en toepassingsgebieden hebben onderzocht:
  • Mogelijke ondersteuning bij blaasontstekingen en steenziekten en herstel bij bestaande nierschade: In dierproeven op ratten kon extract van waterig extract de nierstenen en de daarmee gepaard gaande schade aan het nierweefsel verminderen. [5]
  • Potentieel bloeddrukverlagend effect als ACE-remmer: mogelijke invloed op de spanning van perifere bloedvaten, ook uitgebreide werking als hartbescherming [6]
  • Potentieel antioxiderende werking: In cellijnen van muizen kon varkensgras de vrije zuurstofradicalen verminderen. [7]
  • Ook een direct antitumoreffect wordt vermeld: borstkankercellen zouden in vitro tot 50% kunnen worden verminderd door het stimuleren van apoptose (= geprogrammeerde celdood) met behulp van geconcentreerde preparaten van varkensgras. [8e]
  • Mogelijk gebruik tegen obesitas: Vetweefsel, gewichtstoename, triglyceridenniveaus en de vorming van vetcellen werden verminderd bij muizen met overgewicht. [9]
  • Ook wordt een hemostatisch en wondgenezend effect besproken. [9]
  • Ontstekingsremmende werking: Talrijke onderzoeken suggereren dat varkensgras de wondgenezing verbetert en ook kan worden gebruikt bij gingivitis. [10 –11]
  • De antimicrobiële werking van verschillende extracten van varkensgras tegen bacteriën en schimmels is in vitro bewezen. Vooral het chloroformextract was effectief tegen alle geteste grampositieve en gramnegatieve bacteriën, evenals tegen talrijke geteste schimmels, behalve Candida albicans. [12]
  • Arteriosclerose: mogelijk gebruik als preventie en begeleidende behandeling [1]
  • Aanvullend bij chronische obstructieve longziekten (COPD) en astma: mogelijke verwijding van de bronchiale vaten door varkensgras [13]
  • Potentieel anti-diabetisch, bloedsuikerverlagend effect [14]
  • De kwaliteit van het sperma kan worden verbeterd [15]
Let op: De gepresenteerde onderzoeksresultaten dienen niet voor zelfbehandeling met een preparaat gemaakt van varkensgras. Ze worden hier genoemd om het mogelijke potentieel van de plant te laten zien. Verdere studies zijn noodzakelijk.

Wat zit erin, wat werkt en hoe?
  • Flavonoïden en fenolzuren: worden meestal verantwoordelijk geacht voor de antioxiderende effecten
  • Gallotannine en catechine tannines: samentrekkend
  • Coumarines: invloed op de bloedcirculatie
  • Aviculan (een lignan): invloed op het hormonale systeem
  • Naftochinonen: anticonvulsief en secretolytisch
  • Slijm: verzachtend
  • Silica: Effect op huid, bindweefsel en steunweefsel
Erkend medisch gebruik
Op basis van de uitgebreide toepassingsgebieden die inmiddels zijn onderzocht, luiden de officiële aanbevelingen voor Polygonum aviculare helaas erg mager: De Europese regelgevende instantie voor kruidengeneesmiddelen HMPC vermeldt de plant om verkoudheid te behandelen en de hoeveelheid urine te verhogen - en zo de urinewegen te spoelen ter ondersteuning van milde urinewegproblemen. Uitwendig gebruik wordt aanbevolen bij milde ontstekingen van mond en keel [16].

Het gesneden kruid (Herba Polygoni avicularis) wordt meestal gebruikt in theemengsels of als waterig extract in vloeibare preparaten: Giet 150 ml kokend water over 2 gram varkensgras en zeef na ongeveer 10 minuten. Je kunt maximaal 5 kopjes thee per dag drinken, maar het moet minimaal 3 kopjes zijn. Je kunt het ook licht verdund gebruiken om te gorgelen. 
Als u een urineweginfectie heeft, moet u naast thee over het algemeen ook veel vocht drinken. Als u echter weet dat uw hart- of nierfunctie verminderd is, moet u flushingtherapie (inclusief thee van varkensgras) vermijden.

Besluit
Het varkensgras lijkt een alleskunner, een geneeskrachtige plant die overal voorkomt. Tot 100 jaar geleden werd het ook op grote schaal medisch gebruikt; er werden zelfs wonderbaarlijke genezingen aan toegeschreven echter omdat dit varkensgras met zijn robuuste karakter ons overal vergezelt, wordt hij nu meer veracht als bewonderd. Wetenschappelijke studies van de afgelopen twintig jaar hebben nu een therapeutisch potentieel ontdekt dat dicht in de buurt komt van de uitgebreide middeleeuwse en oude indicaties. Omdat het een niet-giftige en gemakkelijk te gebruiken medicinale plant is, raad ik je aan om het varkensgras meer te bekijken, te bewonderen en te gebruiken.

Referenties

[1] Bäumler S. Heilpflanzenpraxis heute – Arzneipflanzenportraits. München: Elsevier; 2021
[2] Madaus G. Lehrbuch der Biologischen Heilmittel.Polygonum aviculare. Vogelknöterich. Polygonaceae. Im Internet: https://www.henriettes-herb.com/eclectic/madaus/polygonum.html; Stand: 30.09.2023
[3] Bock H. Kreüterbuch: Darin Underscheid, Würckung und Namen der Kreüter so in Deutschen Landen wachsen / Auch der selbigen eigentlicher und wolgegründter gebrauch inn der Arznei fleissig dargeben / Leibsgesund. Kreüter Buchs dritte Theile von Stauden, Hecken, und Beümen; 1546
[4] Madaus G. Lehrbuch der Biologischen Heilmittel: Equisetum arvense et E. hiemnale. Ackerschachtelhalm. Equisetaceae. Im Internet: https://www.henriettes-herb.com/eclectic/madaus/equisetum.html; Stand: 30.09.2023
[5] Saremi J et al. Effect of Polygonum Aviculare L. on Nephrolithiasis Induced by Ethylene Glycol and Ammonium Chloride in Rats. Endourology and Stone Disease Vol. 15, No. 03; 2018
[6] Yin MH. et al. Screening of vasorelaxant activity of some medicinal plants used in Oriental medicines. Journal of Ethnopharmacology 2005; 99:113-117
[7] Zhang K et al. Hypoglycemic and Antioxidant Properties of Extracts and Fractions from Polygoni Avicularis Herba. Molecules 2022; 27:3381
[8] Roudkenar H et al. Effects of polygonum aviculare herbal extract on proliferation and apoptotic gene expression of MCF-7. Daru 2011; Vol. 19, No. 5
[9] Sung Y et al. The Antiobesity Effect of Polygonum aviculare L. Ethanol Extract in High-Fat Diet-Induced Obese Mice. Hindawi Publishing Corporation Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine Volume 2013
[10] González Begné M et al. Clinical effect of a Mexican Sanguinaria extract (Polygonum aviculare L.) on gingivitis. Journal of Ethnopharmacology 2001; 74: 45–51
[11] Tunon H et al. Evaluation of anti-inflammatory activity of some Swedish medicinal plants. Inhibition of prostaglandin biosynthesis and PAF-induced exocytosis. Journal of Ethnopharmacology 1995; 48:61-76
[12] Salama HMH et al. Antimicrobial activity and phytochemical analyses of Polygonum aviculare L. (Polygonaceae), naturally growing in Egypt. Saudi Journal of Biological Sciences 2010; 17:57–63
[13] Luo X et al. 2018. Polygonum aviculare L. extract and quercetin attenuate contraction in airway smooth muscle. Scientific Reports 2018; 8:3114
[14] Zhang K et al. 2022. Hypoglycemic and Antioxidant Properties of Extracts and Fractions from Polygoni Avicularis Herba. Molecules 2022; 27:3381
[15] Milan B. Effects of Polygonum aviculare herbal extract on sperm parameters after EMF exposure in mouse. Pak J Biol Sci 2011; 14(13):720-4
[16] Kooperation Phytopharmaka. Vogelknöterich. Im Internet: https://arzneipflanzenlexikon.info/vogelknoeterich.php; Stand: 30.09.2023