In die tijd werd de geneeskrachtige werking van het nagelkruid gewaardeerd tegen tal van ziekten. De Tübinger hoogleraar geneeskunde, Leonhard Fuchs (1501-1566), herkende de kracht van de wortels en gebruikte ze voor de behandeling van aandoeningen aan de spijsverteringsorganen, lever en longen. Hij schrijft "De wortel, gekookt in wijn en warm gedronken, versterkt de spijsvertering en verzacht maagkrampen. Op deze manier gebruikt, opent hij de lever en lost hij het dikke slijm op dat zich in de borst heeft afgezet. Gedroogd en tot poeder vermalen, en vervolgens in wijn ingenomen, is de wortel effectief tegen alle soorten gif. Benediktenwurzel gesotten und getrunken heilt alle innerlichen Wunden.“Deze geneeskrachtige wijn werd ook gebruikt om wonden te reinigen en om ontstekingen in de mond en keel te verzachten door ermee te gorgelen.
De botanicus en arts Tabernaemontanus (1525-1590) gebruikte de wortel van het nagelkruid om de hersenen te versterken, bij hartzwakte en als een kruid voor vrouwen, "voor vrouwen en vooral voor zogende moeders die veel pijn en ontsteking in hun borsten ervaren". De Italiaanse arts Mattioli (1501-1577) schreef de wortel zelfs voor bij verlamming als gevolg van een beroerte en adviseerde om het poeder van de wortel in "geperforeerde wonden" te strooien, zoals open en slecht genezende wonden destijds werden genoemd.
In de volksgeneeskunde was het nagelkruid eeuwenlang zeer populair, waardoor er naast de klassieke toepassingen ook andere toepassingen bijkwamen: gebrek aan eetlust, diarree, aambeien, huiduitslag, winterhanden en -voeten, vaginale afscheiding, indigestie en koorts. De wortel werd ook gebruikt tegen tandpijn of gekauwd om de adem te verfrissen.
 |
| wortel nagelkruid |
Een wortel rijk aan tannines en etherische olie.
De belangrijkste geneeskrachtige stoffen in geel nagelkruid zijn de tannines en fenolzuren. Deze zijn meer geconcentreerd in de wortelstok (10-20% van de tannines wordt in de wortelstok opgeslagen) dan in de bladeren [1]. Het tanninegehalte van nagelkruid is dus minstens zo hoog als dat van tormentil (17-22%), plant die bekend staat om zijn hoog tanninegehalte.
De tannines / looistoffen zijn verantwoordelijk voor veel van de hierboven beschreven toepassingen in de volksgeneeskunde. Hun samentrekkende en drogende werking ontneemt bacteriën hun voedingsbodem, stopt bloedingen en heeft een samentrekkende werking bij diarree. De fenolzuren, die ook in overvloed aanwezig zijn in nagelkruid, staan bekend om hun antioxiderende en kankerpreventieve werking [1].
De etherische olie van nagelkruid is zeer vergelijkbaar met die van de tropische kruidnagel. De stof die we als kenmerkend voor kruidnagel beschouwen, heet eugenol. Het komt alleen voor in de wortel van het nagelkruid. In intacte cellen is eugenol gebonden als glycoside geïne. Dit wordt pas gehydrolyseerd door het enzym gease wanneer de plant beschadigd of gedroogd wordt. Eugenol heeft een milde, plaatselijk verdovende en antiseptische werking, waardoor de wortel in de middeleeuwse tandheelkunde werd gebruikt.
Als medicinale plant is het nagelkruid grotendeels in de vergetelheid geraakt. Helaas is er weinig overgebleven van de vele medicinale toepassingen uit vroeger tijden. Alleen het gebruik ervan in de volksgeneeskunde als thee om mee te spoelen bij ontstekingen van de mond, keel en tandvlees is tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. Er bestaan geen officiële monografieën van Commissie E, ESCOP, WHO of HPMC.
Nagelkruidwortelthee om mee te gorgelen
Het samentrekkende en antibacteriële effect van de tannines wordt aangevuld door het licht verdovende effect van de etherische olie eugenol die in de wortelstok aanwezig is. Neem 2 volle theelepels gemalen wortelstokken per 1/4 liter kokend water en laat de thee 10 minuten trekken. Gebruik de lauwwarme thee meerdere keren per dag als gorgeldrank.
Ontstekingen in de mond, keel en het tandvlees zijn vervelend, maar meestal onschadelijk. Als uw symptomen echter na minimaal 3 dagen niet verbeteren, dient u een arts te raadplegen. Als de symptomen verergeren of als u koorts krijgt, moet u onmiddellijk medische hulp inroepen.
De naam zegt het al: de wortel smaakt naar kruidnagel.
De Nederlandse naam maar ook de Duitse naam Nelkenwurz verwijst naar de tropische kruidnagel. Dit komt door de geur van de wortel: hij heeft dezelfde geur als kruidnagels. Zelfs bij de oude Grieken verwees de naam "karyophyllon" al naar kruidnagel. Overigens is de Latijnse soortnaam urbanum ( Geum urbanum ) afgeleid van het Latijnse woord urbanus, wat stedelijk betekent. Dit duidt op de voorkeur van de plant voor groeiplaatsen in de buurt van nederzettingen.
Vroeger werd de wortel gebruikt als vervanging voor de zeer dure kruidnagels. Arme boeren verbouwden hiervoor zelfs het nagelkruid in hun tuinen. De gedroogde wortel werd vaak aan wijn en bier toegevoegd als specerij maar ook om bederf tegen te gaan. Ook nu nog kun je de aromatische, licht bittere wortel spaarzaam gebruiken als kruidnagelspecerij, bijvoorbeeld in compote, punch of kerstkoekjes, of om limonade, thee, wijn en likeuren op smaak te brengen.
Besluit
Het nagelkruid, die in de middeleeuwen hoog werd gewaardeerd, is ten onrechte als geneeskrachtige plant in de vergetelheid geraakt. De farmacologische bestanddelen, de looistoffen en de etherische olie, bevestigen het gebruik ervan in de volksgeneeskunde, bijvoorbeeld bij de behandeling van lichte diarree of ontstekingen van de mond en het tandvlees.
Literatuur- Al-Snafi AE. Bestanddelen en farmacologie van Geum urbanum - Een overzicht. 2019
- Dimitrova L, Zaharieva MM, Popova M, et al. Antimicrobieel en antioxiderend potentieel van verschillende oplosmiddelextracten van de medicinale plant Geum urbanum L. Chem Cent J. 2017 7 nov;11(1):113. doi: 10.1186/s13065-017-0343-8 8
