De meeste medicinale planten kunnen slechts op specifieke momenten van het jaar worden geoogst. Om ze bij de hand te hebben, drogen mensen ze al duizenden jaren. Tot op de dag van vandaag blijft drogen de beste methode om medicinale planten te conserveren. Door te drogen wordt het vochtgehalte in het plantmateriaal verlaagd, waardoor alle biologische processen, zoals de activiteit van plantenenzymen en de groei van schimmels of bacteriën, stoppen.
In de loop van de evolutie hebben planten geleerd hun omgeving te beïnvloeden. Omdat ze zelf niet veel kunnen bewegen, manipuleren ze de wereld om hen heen: ze trekken dieren aan die nuttig voor hen zijn, zoals bestuivende insecten. Ze verjagen hongerige herbivoren die hen zouden kunnen schaden. Planten gebruiken chemische verbindingen, bekend als secundaire plantenmetabolieten, om deze roofdieren aan te trekken en af te weren. Veel van deze stoffen worden door de plant opgeslagen en pas geactiveerd wanneer nodig. In geval van een verwonding – bijvoorbeeld door een dierenbeet – activeren enzymen talloze afweerstoffen. Deze kunnen niet alleen de eetlust van het dier onderdrukken, maar ook de wond beschermen tegen infectie door bacteriën, schimmels of virussen.
Het droogproces beschadigt ook het plantenweefsel. Het vochtverlies maakt plantencellen broos. Dit leidt tot de enzymatische activering van afweerstoffen, die vaak een korte levensduur hebben. Tijdens een lange droogperiode kunnen veel waardevolle voedingsstoffen verloren gaan. Daarom is snel drogen essentieel.
Het drogen kan echter ook het gehalte aan individuele actieve ingrediënten verhogen. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat het droogproces het gehalte aan antioxidanten kan verhogen [2].
Zorgvuldige voorbereiding
Snijd de wortels in de lengte door en hak eventuele stukjes schors grof. Kleine bessen kunnen goed in hun geheel gedroogd worden, grotere bessen (zoals rozenbottels) kunnen gehalveerd worden.
Liefst niet wassen voor je droogt. Verwijder aarderesten van de wortels met een groenteborstel. Als ze erg vuil zijn, is het een goed idee om ze na het drogen nogmaals te borstelen. Ik was alleen wortels die veel aarde (kleigrond) bevatten voordat je ze laat drogen. Snel en kort spoelen.
Waar kun je medicinale planten het beste drogen?
De ruimte waarin je kruiden droogt, moet goed geventileerd, stofvrij en matig warm zijn. Het moet er ook droog zijn, want kruiden drogen slecht bij een hoge luchtvochtigheid. Slijmerige kruiden zoals heemstwortel of koningskaarsbloemen nemen zelfs vocht op in vochtige ruimtes!De kruiden mogen niet aan direct zonlicht worden blootgesteld, omdat dit leidt tot verlies van actieve bestanddelen zoals essentiële oliën en kleurpigmenten [ 3 ]. Het drogen kan ook plaatsvinden in een donkere ruimte, bijvoorbeeld op zolder.
In de zomer kun je ook buiten drogen, maar alleen in de schaduw en natuurlijk niet bij regenachtig weer.
Voor wortels en schors is het het beste om een bijzonder warme plek te kiezen, bijvoorbeeld in de buurt van de verwarming.
Het droogproces
Het droogproces duurt tussen de 3 en 10 dagen, afhankelijk van het weer en het plantmateriaal. Je kunt kleine boeketten en wortels te drogen hangen, bijvoorbeeld aan een waslijn of droogrek. Leg alle andere plantendelen op een schone doek van natuurlijke vezels; ze mogen naast elkaar liggen, maar niet op elkaar. Als je veel droogt, is het de moeite waard om droogrekken te kopen of te maken. Om ze te maken, span je insectengaas of een stof van natuurlijke vezels over een houten frame. Het is raadzaam om het plantmateriaal tijdens het droogproces eenmaal per dag om te keren. Dit is vooral belangrijk voor bessen of slijmstofplanten zoals koningskaars, heemst of kaasjeskruid.
Overigens drogen slijmerige planten bijzonder langzaam en zijn daardoor gevoelig voor schimmelgroei. Bij een hoge luchtvochtigheid drogen ze nauwelijks, omdat ze water als een spons kunnen opnemen. Schimmel op kruiden is zelden zichtbaar, maar wel te herkennen aan de kenmerkende, wat muffe geur!
De planten zijn droog als de bladeren verkruimelen wanneer je erover wrijft en de stengels breken wanneer je ze buigt en niet meer gebogen kunnen worden. Planten die na 10 dagen nog niet droog zijn, moeten in de oven op 40 °C worden geplaatst. Meestal hebben ze dan nog maar een paar uur warmte nodig.
Gedroogde medicinale planten zijn niet volledig watervrij; gemiddeld bestaat tien procent van het gewicht van goed gedroogde plantendelen nog steeds uit water.
Bewaar gedroogde medicinale planten op een donkere, droge en koele plaats.
Bruine potten met schroefdeksel en een brede hals zijn bijzonder geschikt voor het bewaren van medicinale kruiden. Bruine potten beschermen de kruiden niet alleen tegen vocht, maar ook tegen UV-straling. Doorzichtige potten zijn ook geschikt, mits ze op een donkere en koele plaats worden bewaard.
Label de potten duidelijk met de naam van de betreffende medicinale plant en het oogstjaar. Zolang de planten geen muffe of onaangename geur ontwikkelen, kunt u ze tot wel vier jaar gebruiken.
En tot slot…
De meeste geneeskrachtige plantenstoffen zijn lang houdbaar. Ze behouden hun structuur – en daarmee hun geneeskrachtige eigenschappen – jarenlang als ze op de juiste manier worden bewaard. De beste en meest economische bewaarmethode is drogen.
Literatuur- Vergelijking van traditionele en nieuwe droogtechnieken en het effect daarvan op de kwaliteit van fruit, groenten en aromatische kruiden. Foods 2020 9 sep; 9(9): 1261
- Effect van de droogmethode op de antioxidantcapaciteit van zes kruiden uit de Larniaceae-familie. Food Chem 2010; 123:85–91
- Een overzicht van droogmethoden voor het verbeteren van de kwaliteit van gedroogde kruiden. Crit Rev Food Sci Nutr 2020 19 mei: 1–24
