In tegenstelling tot chemische laxeermiddelen stimuleren natuurlijke laxeermiddelen de darmwerking op milde wijze of ondersteunen ze de spijsvertering in het algemeen.
 |
De meeste natuurlijke laxeermiddelen werken daarentegen in harmonie met het lichaam en ondersteunen het op een mildere manier. Ze zijn minder gericht op het 'forceren' van een stoelgang en richten zich in plaats daarvan op natuurlijke processen in het spijsverteringskanaal. Bepaalde medicinale planten bevatten bijvoorbeeld slijmstoffen of vezels, die water in de darmen binden, het volume van de ontlasting vergroten of de stoelgang vergemakkelijken. Andere plantaardige stoffen stimuleren de stoelgang op milde wijze of ondersteunen de spijsvertering in het algemeen. Het effect is meestal niet direct merkbaar, maar op de lange termijn raken de darmen
minder geïrriteerd.
Maar voordat je je toevlucht neemt tot laxeermiddelen – of die nu chemisch of natuurlijk zijn – is het de moeite waard om de onderliggende oorzaken te onderzoeken. Verstopping ontstaat niet zomaar, en als je de oorzaak aanpakt, heb je geen laxeermiddelen meer nodig.
Waarom ontstaat constipatie eigenlijk?
Verstopping ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag, maar is het gevolg van een samenloop van verschillende factoren. Drie van de meest voorkomende oorzaken zijn: wat je eet, hoeveel je drinkt en hoeveel je beweegt.
Te weinig vezels
Mensen met een vezelarm dieet, dat wil zeggen te weinig groenten, fruit of volkorenproducten, hebben vaak onvoldoende volume in hun darmen om hun stoelgang regelmatig te houden. De schil is vaak bijzonder rijk aan vezels: als je geen prikkelbare darmsyndroom of soortgelijke aandoeningen hebt, is het daarom de moeite waard om de schil van wortels, appels, komkommers, courgettes en dergelijke te eten om je vezelinname te verhogen en constipatie te voorkomen.
Te weinig vocht
Onvoldoende vochtinname speelt ook een belangrijke rol: als je niet genoeg drinkt, wordt je ontlasting hard en droog, waardoor het veel moeilijker wordt voor je lichaam om deze door de darmen te transporteren. Dit komt vooral voor bij oudere mensen.
Te weinig beweging
Een vergelijkbaar effect treedt op bij gebrek aan beweging: om de voedselresten voort te bewegen, trekken de darmspieren ritmisch samen en ontspannen ze zich – dit noemen we darmbeweging of peristaltiek. Deze bewegingen zorgen ervoor dat de ontlasting stap voor stap naar de uitgang wordt geduwd. Lichaamsbeweging ondersteunt juist dit proces. Langdurig zitten kan daarom bijzonder problematisch zijn. Het lichaam bevindt zich dan urenlang in een rusttoestand en de darmbewegingen vertragen ook. De ontlasting blijft langer in de darmen, er wordt meer water opgenomen en de ontlasting wordt harder.
Hormonale veranderingen, medicijnen, ziekten
Daarnaast kunnen hormonale veranderingen, bepaalde medicijnen of ziekten ook bijdragen aan constipatie. Pijnstillers, antidepressiva en ijzersupplementen zijn bekende voorbeelden. En tot slot speelt het microbioom (darmflora) een rol: als het evenwicht van de darmbacteriën verstoord raakt, heeft dit ook gevolgen voor de spijsvertering.
Welke planten zijn geschikt tegen constipatie?
Psylliumschillen en lijnzaad - vulstoffen en slijmstoffen voor een groter ontlastingsvolume en verbeterd transport. De zaadhulzen van psyllium (Plantago ovata / Plantago psyllium) en de zaden van vlas (Linum usitatissimum) werken beide door hun vulstoffen en slijmstoffen. Ze behoren daarom tot de mildste natuurlijke laxeermiddelen. Ze binden water in de darmen, zwellen op en vergroten zo het volume van de ontlasting. Dit stimuleert de natuurlijke stoelgang en verzacht tegelijkertijd de ontlasting zonder de darmen te irriteren. Deze werking wordt bijzonder goed verdragen en is ook geschikt voor langdurig gebruik of ter voorkoming van constipatie.
- Psylliumschillen hebben een bijzonder hoog zwelvermogen en verhogen daardoor het volume van de ontlasting.
- Lijnzaad zwelt iets minder op, maar bevat extra slijmstoffen en waardevolle vetzuren. Deze slijmstoffen vormen een beschermende laag op de darmwand en kunnen de stoelgang vergemakkelijken. Lijnzaad wordt daarom vaak als wat "milder" beschouwd en is zeer geschikt voor mensen met een gevoelig spijsverteringsstelsel.
Omdat zowel psylliumvezels als lijnzaad vocht nodig hebben om op te zwellen en hun werking te doen, moeten ze altijd met voldoende water worden ingenomen.
- Voor volwassenen raad ik aan om 1-2 theelepels psylliumvezels door ongeveer 200 ml water te roeren en vervolgens 2 glazen water (ongeveer 400 ml) te drinken. Dit kan één of twee keer per dag herhaald worden.
- Voor kinderen van 10 jaar en ouder wordt de dosis gehalveerd; voor kinderen van 6 jaar en ouder is een halve theelepel tot drie keer per dag voldoende.
Lijnzaad kan gemalen of geweekt worden ingenomen, ook met veel vocht. Het heeft een milder effect en is zeer geschikt voor mensen die psylliumvezels niet goed verdragen of die hun darmwand extra willen ondersteunen.
Bij zowel lijnzaad als psylliumvezels is het belangrijk om ongeveer een uur te wachten tussen het innemen ervan en andere middelen of medicijnen.
Paardenbloem - bittere stoffen die de spijsvertering bevorderen
Paardenbloem (Taraxacum sect. Ruderalia / Taraxacum off.) bevat bittere stoffen die de aanmaak van spijsverteringssappen bevorderen en de darmwerking stimuleren. Het effect is minder direct op de ontlasting zelf, maar ondersteunt eerder het algehele spijsvertering. Dit kan nuttig zijn wanneer constipatie gepaard gaat met een trage stofwisseling of een vol gevoel.
Paardenbloem is meer geschikt als aanvullende behandeling dan als enig middel tegen ernstige constipatie. Voor mensen die 's ochtends een kop koffie nodig hebben om naar het toilet te kunnen, raad ik vaak aan om in plaats daarvan een kop paardenbloemthee op een lege maag te drinken. De verlichting treedt meestal vrij snel in. Om een kopje thee te zetten, laat ik de avond ervoor 1-2 theelepels paardenbloemwortel weken in koud water, breng ik het de volgende ochtend kort aan de kook en drink ik het vervolgens op.
Sennabladeren - sterke werking, gebruik het met voorzichtigheid.
Sennabladeren (Folium Sennae) behoren tot de krachtigste kruidenlaxatieven. Ze bevatten anthrachinonen, die een laxerende werking hebben in de dikke darm. Ze werken door specifiek de darmperistaltiek te stimuleren en tegelijkertijd overmatige vochtopname uit de ontlasting te voorkomen. Bovendien bevorderen ze de instroom van water in de darmen. Dit verzacht de ontlasting en vergemakkelijkt de passage ervan.
Sennabladeren worden meestal gebruikt als thee of in gestandaardiseerde preparaten. Vanwege hun krachtige werking mogen ze slechts enkele dagen (maximaal twee weken) worden gebruikt en niet regelmatig. Ze zijn meer geschikt voor acute constipatie of uitzonderlijke situaties. De effecten treden doorgaans na ongeveer zeven tot negen uur op. Daarom worden sennabladeren vaak 's avonds ingenomen, zodat de stoelgang de volgende ochtend op gang komt.
Sennabladeren kunnen zowel koud als warm worden bereid. Ik raad aan om te beginnen met de koude infusie, omdat deze over het algemeen milder is en beter wordt verdragen.
- Bereiding als koude infusie (milder): Maak voor een kop thee 's ochtends een koude infusie met 1-2 theelepels sennablaadjes en drink de thee 's avonds voor het slapengaan.
- Bereiding als warme infusie: Giet voor één kopje heet water over 1-2 theelepels sennablaadjes en laat dit 10-15 minuten trekken. Zeef vervolgens en drink op.
De warme infusie heeft vaak een wat sterker en sneller effect, maar kan gemakkelijker krampachtige symptomen veroorzaken.
Kunnen natuurlijke laxeermiddelen bijwerkingen hebben?
Zelfs natuurlijke laxeermiddelen zijn niet volledig vrij van bijwerkingen, want "natuurlijk" betekent niet automatisch "onschadelijk". De cruciale factoren zijn altijd welke plant gebruikt wordt, de dosering en de gebruiksduur.
Milde middelen zoals psylliumvezels of lijnzaad worden over het algemeen goed verdragen bij correct gebruik. Echter, indien ingenomen zonder voldoende vocht, kunnen ze een opgeblazen gevoel, een vol gevoel of, in het ergste geval, zelfs constipatie verergeren. Daarom is het, vooral bij dergelijke vezelrijke laxeermiddelen, belangrijk om de dosis geleidelijk te verhogen en voldoende vocht te drinken.
Sterke medicinale planten zoals sennabladeren kunnen bij frequent of langdurig gebruik problemen veroorzaken. Mogelijke bijwerkingen zijn onder andere buikkrampen, diarree en een daaruit voortvloeiend verlies van mineralen. Bovendien kunnen de darmen wennen aan de sterke irritatie, waardoor een natuurlijke stoelgang zonder laxeermiddelen moeilijk wordt. Daarom dienen ze slechts voor korte periodes en gericht te worden gebruikt.
Waarschuwing: Sennabladeren mogen niet worden gebruikt bij darmobstructie, blindedarmontsteking, zwangerschap, inflammatoire darmziekten (bijv. de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa), noch bij buikpijn van onbekende oorzaak en ernstige uitdroging.
Ook individuele factoren spelen een rol: mensen met gevoelige darmen, chronische darmaandoeningen of bepaalde reeds bestaande aandoeningen reageren vaak gevoeliger. Daarom geldt hetzelfde voor kruidenlaxatieven: minder is vaak meer, en bewust en weloverwogen gebruik is cruciaal.
Mijn conclusie
Natuurlijke laxeermiddelen kunnen een grote hulp zijn bij een verstoorde spijsvertering. Geneeskrachtige planten zoals psylliumvezels, lijnzaad of paardenbloem zijn bijzonder mild en bevorderen de natuurlijke processen in de darmen in plaats van ze te overbelasten. De sleutel is om het juiste middel te kiezen en het correct te gebruiken samen met voldoende vocht en in een dosering die bij uw persoonlijke behoeften past. Tegelijkertijd moeten laxeermiddelen niet als de enige oplossing worden gezien. Vaak kunnen simpele dingen zoals meer vezels in je voeding, voldoende drinken, regelmatig bewegen en wat meer rust in je dagelijkse routine helpen om je darmen weer op gang te brengen. Prebiotica en probiotica kunnen ook nuttig zijn.
Laxeermiddelen zijn niet voor iedereen geschikt. Zwangere vrouwen, kinderen en mensen met chronische darmaandoeningen moeten extra voorzichtig zijn. En als de constipatie aanhoudt of vaak terugkeert, is het raadzaam om de onderliggende oorzaken te laten onderzoeken. Natuurlijke laxeermiddelen kunnen echter, mits correct gebruikt, een nuttig hulpmiddel zijn.
Literatuur
