Posts tonen met het label oxaalzuur. Alle posts tonen
Posts tonen met het label oxaalzuur. Alle posts tonen

maandag, april 27, 2026

De veldzuring bloeit

Vroeger was zuring een van de wilde kruiden die door hongerlijdende mensen werden verzameld als voedingssupplement in tijden van ontbering. Rijke burgers beschouwden het daarom als "voedsel voor de armen". Maar de tijden zijn veranderd: tegenwoordig is het een van de weinige wilde kruiden die zijn weg naar gastronomische restaurants heeft gevonden.

De jonge blaadjes en scheutpunten hebben een zeer aangenaam, licht zuur aroma. Zuring dankt zijn kenmerkende zure smaak aan het oxaalzuur dat het bevat. De bladeren smaken het lekkerst voordat de bloemstengel verschijnt, van maart tot april. In deze periode vind je de rozetten in clusters in de weiden. Tijdens de bloei verliezen de bladeren hun delicate citroenachtige zuurheid en worden ze wat bitterder. Na het maaien lopen de bladeren weer uit en kunnen ze opnieuw worden geoogst.

Als kind vond ik het heerlijk om zuringblaadjes rechtstreeks uit de wei te proeven. Misschien heb jij die verfrissend zure smaak ook wel als jeugdherinnering. Zo niet, dan is het tijd om dat plezier te herbeleven. Je kunt de blaadjes ook fijn hakken en over boterhammen strooien, net als bieslook.

De pittige jonge blaadjes zijn uitstekend geschikt als smaakmaker voor salades, soepen, smoothies, dipsauzen, kruidenboter of kruidenkwark. Hun citroenachtige zuurheid maakt ze een goede combinatie met visgerechten. In Frankrijk is zuring een populair culinair kruid, vandaar dat er ook grootbladige variëteiten voor de tuin verkrijgbaar zijn. In de zomer kun je een verfrissend drankje maken door de rauwe blaadjes fijn te hakken en ze te laten trekken in water of appelsap.

Is zuring eten ook gezond?

Zuring bevat niet alleen een hoog vitamine C-gehalte, zowat 110 mg/100 g twee keer zoveel vitamine C als een citroen, maar bevat ook een hoog ijzergehalte (2,3 mg/100 g) en aanzienlijke hoeveelheden provitamine A.

Het oxaalzuur in zuring kan schadelijk zijn voor mensen die gevoelig zijn voor nierstenen of die aan nierziekten lijden. Voor gezonde personen met een evenwichtig voedingspatroon is er geen bezwaar tegen het consumeren van groenten die oxaalzuur bevatten; dergelijke voedingsmiddelen zouden echter geen onderdeel moeten uitmaken van het dagelijkse dieet. Grote hoeveelheden en langdurige consumptie kunnen de nieren irriteren, zelfs bij gezonde mensen. Bovendien vermindert oxaalzuur de biologische beschikbaarheid van mineralen, met name calcium en ijzer. Veel voedingsmiddelen, zoals rabarber, snijbiet en spinazie, bevatten hoge concentraties oxaalzuur. Spinazie bevat ongeveer twee keer zoveel oxaalzuur als zuring. Koken vermindert het oxaalzuurgehalte, maar alleen als het kookwater wordt weggegooid.

Er bestaat echter een truc om oxaalzuur te neutraliseren: als het voedsel dat je eet rijk is aan calcium, bindt het calcium het oxalaat in het spijsverteringskanaal, daardoor kan het worden uitgescheiden zonder het lichaam te belasten. Verstandig dus om zuring te bereiden met calciumrijke voedingsmiddelen, zoals sojaproducten, harde kazen of zuivelproducten (room, zure room).

Veiligheidscontrole – voorkom misverstanden.

Zuringbladeren zijn pijlvormig. Een typisch kenmerk zijn de naar achteren wijzende, puntige bladpunten (aarachtige punten) aan de basis van de stengel. De bladeren hebben een prominente middennerf en een verfrissend zure smaak. Kauw voorzichtig op een klein stukje blad en voel met het puntje van je tong of het zuur smaakt. Spuug het direct uit als dat niet het geval is.

Er is slechts één giftige plant die verward kan worden met zuring, die vergelijkbare pijlvormige bladeren heeft: de aronskelk (Arum maculatum). Deze groeit echter in loofbossen en struikgewassen, niet in open weiden zoals zuring. De bladeren zijn over het algemeen groter en voelen rubberachtig aan. De plant is niet gevaarlijk giftig, maar brandt wel hevig op de tong.

Bovendien kan het verward worden met andere zuringsoorten, die wel niet giftig zijn maar minder goed smaken. Schapenzuring (Rumex acetosella) geeft de voorkeur aan schrale weiden en zure grond. Het is veel kleiner dan veldzuring. Het smaakt ook zuur en kan op dezelfde manier gebruikt worden. Krulzuring (Rumex crispus) en breedbladige zuring (Rumex obtusifolius) komen, net als gewone zuring, voor in voedselrijke weiden. Beide hebben echter grote, bittere bladeren zonder de typische puntige uiteinden. En zonder een zure smaak!

Recept: Zuringsoep

  • 1 ui of 1 kleine prei
  • 300 g aardappelen (meelachtig)
  • 3 eetlepels boter
  • 1 liter groentebouillon
  • 150 g zuring
  • 100 ml zure room of crème fraîche
  • 1 theelepel sojasaus
  • 1 theelepel citroensap
  • peper
  • nootmuskaat

Bereiding.

  • Fruit de fijngehakte ui en de in blokjes gesneden aardappelen in boter en voeg de groentebouillon toe. Laat 15 minuten sudderen.
  • Snijd de zuringblaadjes in reepjes, voeg ze toe aan de soep en laat deze 5 minuten trekken. Pureer de soep vervolgens tot een gladde massa en breng op smaak met crème fraîche en specerijen.
  • Garneer eventueel met fijngehakte zuringblaadjes.
Frisse limonadedrank
Mix jonge zuringblaadjes met spuitwater en citroenmelisse, pepermunt of citroensap. Voeg naar eigen smaak suiker toe. 

Literatuur


maandag, juli 28, 2025

Oude glorie. Postelein.

Postelein (Portulaca oleracea), ook wel zomerpostelein genoemd, komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa en Noord-Afrika, maar is inmiddels wijdverspreid over de hele wereld. Het wordt beschouwd als een van de meest voorkomende onkruiden in warme streken. Deze warmteminnende plant is echter relatief zeldzaam in onze contreien. Hij komt het meest voor in kassen, tuinen en wijngaarden. Door klimaatverandering zal de plant de komende jaren steeds vaker bij ons voorkomen.

Postelein is ook heel gemakkelijk zelf te kweken. Vanaf maart zaai je deze koudegevoelige plant in de volle grond. Postelein kiemt in het licht, dus zet de zaden in vochtige grond en druk ze goed aan. Bedek ze niet met aarde. Je kunt al na 4-6 weken oogsten!

Deze eenjarige pioniersplant heeft een rijk vertakte stengel die over de grond kruipt. De spatelvormige bladeren zijn opvallend dik en sappig. Zomerpostelein is echter niet verwant aan winterpostelein (Claytonia perfoliata), die gekweekt en als salade verkocht wordt. 

De naam Portulaca komt waarschijnlijk van het latijnse portula, kleine deur, omdat de vrucht zich als een deurtje opent, om de zwarte, glimmende zaadjes hun verspreidend werk te laten doen. Of van porta, dragen en lac ‘melk’ melkdragend omwille van het witte melksap.

Heerlijk en gezond

Dit onkruid, dat veel voorkomt in warme landen, werd door de Romeinen in Centraal-Europa geïntroduceerd. In de Middeleeuwen was het zo populair als groente dat het zelfs in tuinen werd gekweekt. Helaas was het in de 19e eeuw grotendeels in de vergetelheid geraakt. 

De bladeren en scheuten zijn smakelijk als salade en spinazie-achtige groente, maar ook in smoothies, kruidenkwark, eiergerechten en soepen. Postelein heeft een licht zoute en verfrissend zure smaak. Het is het lekkerst om het rauw te eten; je kunt er direct zo van knabbelen. De beste tijd om het te plukken en te oogsten is vóór de bloei, wanneer de bladeren stevig en sappig zijn. Daarna word het blad licht bitter. Deze wilde groente smaakt niet alleen heerlijk, maar brengt ook een gezonde dosis voedingsstoffen op je bord. Postelein bevat een uitzonderlijk hoge hoeveelheid kalium (585 mg/100 g), magnesium (245 mg/100 g) en ijzer (3,1 mg/100 g). Vergeleken met sla bevat het 22 keer zoveel magnesium! Dit knapperige wilde kruid bevat ook veel provitamine A en uitzonderlijk veel omega-3-vetzuren dan welke andere bladgroente dan ook.

Helaas veel oxaalzuur

Met al de vele heilzame ingrediënten in postelein is het ook het vermelden waard dat het oxaalzuur bevat, wat regelmatig gebruik enigszins kan beperken. Postelein is, net als spinazie, snijbiet, rabarber en veldzuring, een van de planten met een zeer hoog oxaalzuurgehalte. Oxaalzuur is echter alleen in grote hoeveelheden schadelijk voor het lichaam. Hoge doses kunnen de nieren belasten, dus mensen met een nieraandoening moeten het gebruik ervan vermijden. Oxaalzuur belemmert ook de beschikbaarheid van mineralen zoals calcium, magnesium en ijzer.

Voor gezonde mensen is er niets mis met het eten van groenten die oxaalzuur bevatten, maar dergelijke voedingsmiddelen moeten niet elke dag op het menu staan. Er is ook een trucje om het oxaalzuurgehalte in voedsel te verlagen: als je voedsel rijk is aan calcium, bindt het calcium zich aan het oxalaat in het spijsverteringskanaal, waardoor het zonder belasting voor het lichaam kan worden uitgescheiden. Daarom is het verstandig om postelein te consumeren met calciumrijke producten, zoals sojaproducten, harde kaas of zuivelproducten.

Voedsel als medicijn

Postelein is in ons land relatief onbekend als medicinale plant, maar in veel andere landen is het een bestanddeel van de volksgeneeskunde. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) noemt de plant daarom een "wereldwondermiddel". De talrijke indicaties waarvoor postelein al eeuwenlang wereldwijd wordt gebruikt, bevestigen deze beoordeling. In China wordt postelein beschreven als een "groente voor een lang leven" en het is al millennia lang een belangrijke medicinale plant in de traditionele Chinese geneeskunde.

De afgelopen 10 jaar zijn er talloze studies gepubliceerd over de farmacologische effecten van postelein. Deze tonen het uitzonderlijk brede werkingsspectrum aan. Zo is aangetoond dat het antidiabetische, anticarcinogene, antimicrobiële, ontstekingsremmende, leverbeschermende, neuroprotectieve, bloeddrukverlagende, cholesterolverlagende, wondhelende werkingen heeft.

De neuroprotectieve werking van de plant is bijzonder opmerkelijk, omdat het de werkingsduur van de belangrijke neurotransmitter acetylcholine verlengt. Ook is een antivirale werking aangetoond, met name tegen het herpes simplexvirus. De talrijke omega-3-vetzuren hebben een positief effect op het cardiovasculaire systeem en verlagen de bloedlipiden- en bloedsuikerspiegel. Dit helpt arteriosclerose en hypertensie te voorkomen.

Ter preventie van ziekten zou deze heerlijke wilde groente zeker op ons menu moeten staan. Trouw aan het oude gezegde: laat voeding ons medicijn zijn!

Recept: Posteleinsalade

  • 150 g jonge posteleinscheuten
  • 200 g tomaten
  • ½ komkommer
  • 3 eetlepels olijfolie
  • 2 eetlepels balsamicoazijn
  • 1 theelepel sojasaus
  • 2 eetlepels crème fraîche 
  • peper en zout
  • optioneel: 100 g schapenfeta

Snijd de postelein grof, snijd de tomaten en komkommer in plakjes. Meng alle overige ingrediënten tot een dressing en meng deze door de salade. Roer er eventueel blokjes feta door.

Medicinale dosering

Er zijn slechts beperkte klinische studies beschikbaar om richtlijnen voor de dosering te geven. De volgende doseringen zijn echter gebruikt: in één klinische studie werd 0,25 ml/kg lichaamsgewicht van een 5% waterig extract gebruikt voor een bronchusverwijdend effect ; bij diabetes type 2 werd gedurende 8 weken tweemaal daags 5 gram gemalen zaden ingenomen ; bij abnormale baarmoederbloedingen werden gemalen zaden ingenomen in een dosis van 5 gram om de 4 uur gedurende 3 dagen. En een oud recept van Dodoens 'Een zalfje gemaakt van honig en poeder van posteleinwortel gedroogd geneest de kloven van de lippen en handen’.

Literatuur