Het onooglijk handjesgras, een gras met geschiedenis.

Handjesgras. Het was lang geleden dat ik dat onooglijk, weinig opvallend grasje in de natuur nog gezien had. En nu vandaag op bezoek bij een vriendin bij het Radhadesh kasteel in Petite Somme kwam ik het plantje uitbundig tegen. En dat was wel merkwaardig omdat het handjesgras juist in de Indische Ayurveda-geneeskunde een gewaardeerd kruidenmedicijn is.

Cynodon dactylon of het handjesgras is een van de tien heilzame kruiden die de Dasapushpam-groep in de Ayurveda vormen. Traditioneel wordt Cynodon dactylon L. in India gebruikt tegen diverse chronische ontstekingsziekten. De geschiedenis van Cynodon dactylon - Dhurva - gaat meer dan 2000 jaar terug in klassieke Ayurvedische teksten zoals de Charaka Samhita en de Sushruta Samhita . In deze heilige boeken wordt Dhurva geprezen als een Rasayana (verjongend middel) dat de Pitta dosha in balans brengt en het bloed verkoelt. Oude genezers adviseerden een afkooksel van vers grassap bij bloedingen, wonden en urinewegaandoeningen. 

Buiten India merkten reizigers in het middeleeuws Perzië de rol van Cynodon dactylon op bij de behandeling van geelzucht en huiduitslag, terwijl traditionele genezers in Afrika gemalen Dhurva-bladeren gebruikten als kompressen tegen slangenbeten. In sommige dorpen in Zuid-India wordt het gras nog steeds tot eenvoudige matten geweven, waarvan men gelooft dat ze negatieve energieën afweren. 

Wetenschappelijk onderzoek

Cynodon dactylon (20 mg/kg lichaamsgewicht) werd oraal toegediend aan ratten met artritis. Dit resulteerde in een significante vermindering van de ontstekingsreactie en oxidatieve stress, en verbeterde de artritische veranderingen tot bijna normale omstandigheden. De resultaten van deze studie tonen dus duidelijk aan dat Cynodon dactylon-extract een veelbelovende beschermende werking heeft tegen artritis.

Hydro-alcoholisch extract van Cynodon dactylon verbeterde door malathion veroorzaakte neurocognitieve gedragsproblemen en neurotoxiciteit. De resultaten toonden aan dat  angst en cognitieve disfunctie significant verminderde, terwijl het tegelijkertijd oxidatieve stressmarkers verlaagde, de niveaus van antioxidatieve enzymen herstelde en de hersenafgeleide neurotrofische factor en ontstekingsreacties moduleerde. Deze bevindingen benadrukken het potentieel van Cynodon bij de bescherming van de hersenen tegen door malathion veroorzaakte neurotoxiciteit. Neuromolecular Med. 2025 mei 20;27(1):39. doi: 10.1007/s12017-025-08859-9. 

Praktische toepassingen

• Wondgenezing: Een onderzoek uit 2015, gepubliceerd in een Indiaas tijdschrift, toonde aan dat Dhurva-extract de epithelisatie in wonden bij ratten met 25% versnelde in vergelijking met de controlegroep.
• Bloedstelpend/anti-bloedingsmiddel: Traditionele Ayurvedische teksten beweren dat het inwendig gebruik van Dhurva-sap baarmoederbloedingen onder controle houdt; een kleine klinische studie (n=30) toonde een vermindering van 60% in onregelmatige menstruatie na 2 weken.
• Diuretische werking: In de traditionele geneeskunde van de stammen in Uttar Pradesh hielp een extract van Dhurva-water bij het uitdrijven van nierstenen. Modern onderzoek suggereert een mild diuretisch effect door remming van aquaporinekanalen.
• Antimicrobieel en ontstekingsremmend: Laboratoriumonderzoek toont aan dat bladextracten zowel grampositieve als gramnegatieve bacteriën remmen, terwijl ze pootzwelling bij knaagdieren binnen 3 uur met 30% verminderen.
• Bloedzuiverend en ontgiftend middel: Panchakarma-klinieken gebruiken soms Dhurva tijdens interne oliebehandelingen om de lever te reinigen en de galstroom te bevorderen.