Visgif en tabaksvervanger: de koningskaars was niet alleen een medicinale plant.

De bloemen van de koningskaars worden ook wel wollige bloemen genoemd, omdat ze – net als de hele plant – viltachtig aanvoelen. Ze bevatten een verscheidenheid aan actieve stoffen, waaronder slijmstoffen, saponinen, bittere iridoïden en flavonoïden [1]. Deze actieve stoffen maken diverse toepassingen mogelijk en waren zelfs nuttig bij de visserij, zoals de Griekse filosoof Aristoteles 2000 jaar gelden al schreef. De saponinen van de plant werken als visgif. Wanneer ze in voldoende concentratie aan een water worden toegevoegd, zorgen ze ervoor dat vissen sterven en naar de oppervlakte drijven, waar ze vervolgens door vissers worden verzameld.

Voor ons zijn de saponinen onschadelijk en hebben ze zelfs therapeutische effecten o.a. slijmoplossend. Verschillende soorten koningskaars worden gebruikt bij de behandeling; van de inheemse soorten worden vooral de koningskaars (Verbascum thapsus) en stalkaars (Verbascum densiflorum) gebruikt.

In de Europese en Aziatische volksgeneeskunde worden voornamelijk de bloemen van de plant gebruikt (zelden de bladeren) voor de behandeling van virale luchtweginfecties, diarree, hoest, zenuwpijn zoals gordelroos of trigeminusneuralgie en buikpijn [2]. In India wordt de plant ook gebruikt als kalmerend middel; hiervoor worden de gedroogde bladeren gerookt. Er wordt ook beweerd dat astma en andere longziekten verbeteren door het roken van de bladeren. Ik raad dit gebruik echter af vanwege de potentieel schadelijke en irriterende effecten van de rook!

Koningskaarsbloemen hebben een bewezen werking in de volgende recepten: voor concentratieproblemen, heesheid, verkoudheid, zenuwpijn of pijn in de oren of maag.

Koude thee met koningskaars

Koningskaars heeft verschillende belangrijke eigenschappen bij de behandeling van verkoudheid: de slijmstoffen beschermen en hydrateren droge slijmvliezen, verzachten heesheid en hoest, en verdunnen dik slijm. De saponinen bevorderen de expectoratie en dragen bij aan de antivirale eigenschappen van koningskaars. Studies hebben dit effect aangetoond tegen onder andere influenza- en herpesvirussen. Het Comité voor Kruidengeneesmiddelen (HMPC) beveelt koningskaarsbloemen aan bij keelpijn als gevolg van een kriebelhoest of verkoudheid. Het volgende theerecept kan helpen bij een verkoudheid, loopneus, heesheid, kriebelhoest of hoest met slijm.

Koude thee voor de keel

• 20 g koningskaarsbloemen (Verbasci flores)
• 20 g lindebloesem (Tiliae flores)
• 20 g weegbreebladeren (Plantaginis lanceolatae folia)
• 20 g moerasspirea (Filipendulae herba)
• 20 g aartsengelwortel (Angelicae radix))

Giet gedurende drie weken tot drie keer per dag 1 afgestreken eetlepel van het mengsel in 250 ml kokend water en laat het, afgedekt, 20 minuten trekken. Zoet het met 1 theelepel honing (lindebloesemhoning is bijzonder geschikt) en drink het op. Er zijn geen bijwerkingen of interacties met de genoemde planten bekend. Vanwege moerasspirea mag u deze koude thee niet gebruiken als u overgevoelig bent voor salicylaten.

Koningskaars tegen zenuwpijn, buikpijn en oorpijn.

Verschillende actieve bestanddelen in koningskaars hebben pijnstillende eigenschappen, waaronder saponinen en flavonoïden [ 3 ]. Het wordt met name veel gebruikt bij neuralgie en oorpijn. Het volgende recept voor een olie-infusie kan u wellicht helpen: 

Koningskaarsolie tegen oor- of zenuwpijn

• 15 g koningskaarsbloemen (Verbasci flores)
• 100 ml olijfolie

Plaats de bloesems in een doorzichtige glazen pot met een schroefdeksel en giet de olie eroverheen. Zet de pot op een lichte plek, maar niet in direct zonlicht. Zeef na drie weken de olie door een katoenen of linnen doek, giet deze in een fles en bewaar deze op een koele, donkere plaats. De olie is een jaar houdbaar.

• Bij oorpijn, 3 keer per dag 1 druppel in de gehoorgang druppelen. Niet gebruiken bij beschadigd trommelvlies.
• Bij zenuwpijn kunt u de olie tot 3 keer per dag gedurende 5 dagen in het getroffen gebied masseren.

Let op: Als de zenuwpijn aanhoudt of verergert, is medisch advies absoluut noodzakelijk. Als de oorpijn na 3 dagen niet is verbeterd of gepaard gaat met andere symptomen zoals duizeligheid, koorts of gehoorproblemen, dient u onmiddellijk een arts te raadplegen.

Koningskaars is ook een optie bij buikpijn. 

In Pakistan is het een veel gebruikt middel tegen darmworminfecties. Recente studies tonen inderdaad aan dat de actieve bestanddelen ervan darmwormbesmettingen kunnen verminderen. Deze studies toonden ook het krampstillende effect van koningskaars aan – dit is waarschijnlijk te danken aan de flavonoïden en bittere iridoïden [3]. In mijn ervaring zijn koningskaarsbloemen, in combinatie met duizendblad en echte kamille, nuttig bij ongecompliceerde buikpijn, vooral wanneer het ongemak stressgerelateerd is.

Thee tegen maagpijn

• 10 g koningskaarsbloemen (Verbasci flores)
• 30 g duizendblad (Millefolii herba)

• Giet 2 tot 3 keer per dag 1 afgestreken eetlepel van het mengsel over 250 ml kokend water, dek af en laat 15 minuten trekken. Drink het ongezoet vóór de maaltijd.

Wakker en geconcentreerd met de koningskaars

De koningskaars staat trots en rechtop, waardoor we volgens de signatuurleer het effect ervan op onze hersenen kunnen begrijpen. Rechtop staan ​​bevordert alertheid en concentratie. Langdurig zitten maakt je moe. Opstaan ​​en je daarna uitrekken geeft je nieuwe energie. Op dezelfde manier kan koningskaars ons centrale zenuwstelsel stimuleren. De bittere iridoïden in koningskaars lijken de bloedtoevoer naar de hersenen te verbeteren en zo onze concentratie te verhogen. Volgens onderzoek kan de kleurstof verbascoside ook beschermen tegen de uitputtende en schadelijke effecten van stress. Verbascoside zou ook een cafeïne-achtig effect hebben op hersencellen, waardoor ze alert en klaar voor gebruik blijven [ 4 ]. 

Thee om de concentratie te verbeteren

• 20 g koningskaarsbloemen (Verbasci flores)
• 50 g ogentroostkruid (Euphrasiae herba)
• 50 g boekweitkruid (Fagopyri herba)
• 40 g rozemarijnblaadjes (Rosmarini folia)

• Giet 2 tot 3 keer per dag 1 afgestreken eetlepel van het mengsel over 250 ml kokend water, dek af en laat 20 minuten trekken. Drink ongezoet vóór de maaltijd.

Samengevat

De moderne kruidengeneeskunde erkent koningskaars voornamelijk als middel tegen hoest. De bloemen kunnen echter niet alleen het ophoesten van slijm bevorderen, maar hebben ook een verzachtende, antivirale en pijnstillende werking. Bovendien kunnen ze een positieve invloed hebben op onze mentale gezondheid. 

Referenties

1. Török T, Varga E. A Verbascum sp. farmakognóziai vizsgálata [Farmacognosiestudie van Verbascum-soorten]. Acta Pharm Hung 2015; 85 (3): 89–95
   
2. Turker AU, Gurel E. Toorts (Verbascum thapsus L.): recente ontwikkelingen in onderzoek. Phytother Onderzoek 2005 september; 19(9): 733–9 
3. Ali N, Ali Shah SW, Shah I et al. Anthelmintische en relaxerende activiteiten van Verbascum Thapsus Mullein. BMC Complement Altern Med 2012 30 maart; 12:29 
4. Zhu M, Zhu H, Tan N et al. Centrale anti-vermoeidheidsactiviteit van verbascoside. Neurosci Lett 2016 11 maart; 616: 75–9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26827721/
5. https://sites.google.com/site/kruidwis/kruidenmonografie-a-z/verbascum-koningskaars