Meidoornbessen oogsten en gebruiken

Vandaag voor de zoveelste keer in mijn leven weer felrode meidoornbessen geplukt. De kwaliteit lijkt goed dit jaar. Ik gebruik de bessen samen met bloesem en blad voornamelijk om een tinctuur voor de conditie van het hart te maken. Ons veilig versterkend hartmiddel bij uitstek.

Mogelijk de eerste vermelding van de hartversterkende werking van meidoorn is afkomstig van de Zwitserse arts Paracelsus (1493-1541). Ook de Engelse arts Nicholas Culpeper (1616-1654) schreef dat gedroogde, gemalen meidoornbessen, toegevoegd aan wijn, zouden helpen bij nierstenen en oedeem (oedeem van de onderste ledematen veroorzaakt door congestief hartfalen); een aftreksel van de bloem zou diarree of vloeien stoppen; en dat het zaad, geplet en gekookt in wijn, "goed was tegen innerlijke kwellende pijnen". In haar klassieker uit 1931, A Modern Herbal, schrijft Maud Grieve hartversterkende, diuretische, samentrekkende en tonische eigenschappen toe aan Crataegus oxyacantha.

Het gebruik van meidoorn bij hartaandoeningen was al in de 17e eeuw in de Europese klinische praktijk ingeburgerd en werd populair in de late 19e en vroege 20e eeuw. In Noord-Amerika werd meidoorn al in 1896 gebruikt voor hartmedicatie. Tegenwoordig behoren meidoornpreparaten tot de bestverkochte plantaardige geneesmiddelen in Duitsland. Thee gemaakt van de bladeren en bloemen is verkrijgbaar in losse vorm en in theezakjes; er zijn ook droge en vloeibare extracten, tincturen, zachte extracten en injecteerbare vormen beschikbaar. In Frankrijk wordt meidoorn gebruikt tegen angst en slapeloosheid. Het wordt ook gebruikt als een mild kalmerend middel, vaak in combinatie met lavendel ( Lavandula spp., Lamiaceae) of citroenmelisse ( Melissa officinalis , Lamiaceae) in gevallen waarin milde hartaandoeningen gepaard gaan met nervositeit.

Meidoornextracten kunnen een te hoge bloeddruk verlagen.

De bloemen en bladeren van meidoorn bevatten verschillende flavonoïden zoals rutine, quercetine en oligomere procyanidinen, die een effect hebben op het cardiovasculaire systeem. Deze versterken de hartfunctie, verbeteren de bloedstroom en beschermen de bloedvaten tegen oxidatieve stress. Daarom wordt meidoorn al lange tijd gebruikt in de traditionele kruidengeneeskunde en fytotherapie ter ondersteuning van de cardiovasculaire functie. De HMPC, Commissie E en ESCOP vermelden het gebruik ervan bij gevallen van afnemende hartfunctie (hartfalen) en neurologische hartklachten.

In vitro- en in vivo-onderzoeken met meidoornextracten suggereren ook dat de actieve bestanddelen van meidoorn de verhoogde bloeddruk kunnen verlagen. Ten eerste ontspannen ze de perifere bloedvaten. Wanneer de perifere vaatweerstand afneemt, is er minder bloeddruk nodig om de weefsels van bloed te voorzien. Studies hebben een matig ACE-remmend effect aangetoond van de actieve bestanddelen van meidoorn. ACE staat voor angiotensine-converterend enzym. Dit enzym activeert het hormoon angiotensine, dat de bloedvaten vernauwt. Als het enzym wordt geremd, blijven de vaten verwijd en kan de bloeddruk dalen.

Klinische proeven

Verschillende klinische studies hebben inmiddels onderzocht of deze effecten relevant zijn bij mensen met hypertensie. Een analyse uit 2020 evalueerde vier gerandomiseerde, dubbelblinde, placebo-gecontroleerde onderzoeken. De resultaten: meidoorn kan een verhoogde bloeddruk verlagen wanneer het gedurende meerdere weken wordt ingenomen. 

Kan meidoorn gebruikt worden bij de behandeling van hoge bloeddruk?

Meidoornpreparaten worden over het algemeen goed verdragen. Iedereen die overweegt ze te gebruiken tegen hoge bloeddruk, moet dit eerst met zijn of haar arts bespreken, ook om mogelijke interacties met hartmedicatie zoals digitalis uit te sluiten. Meidoorn kan een aanvulling zijn op bestaande bloeddrukverlagende medicatie, maar kan deze niet vervangen.

Meidoornazijn als immuun-modulator

Meidoorn is een economisch belangrijke vrucht in Oosterse landen, de bessen worden op grote schaal geteeld en bevatten belangrijke bioactieve stoffen, zoals fenolen, organische zuren, vitaminen en mineralen. Meidoornazijn, net als de vrucht zelf, heeft diverse belangrijke effecten op de algemene gezondheid, met name als antioxidant en immuun-modulator. Het is ook bekend dat de toepassing van ultrasone technologie bij de azijnproductie een positief effect heeft op de antioxidantwerking, met goede gevolgen voor de gezondheid.

Literatuur

• Kraft K. Zijn er kruidenalternatieven voor chemisch gedefinieerde antihypertensiva? Journal of Phytotherapy 2025; DOI: 10.1055/a-2534-4691
• Blaschek W, Ebel S, Hackenthal E et al. Crataegus. Hagers Encyclopedia of Medicinal Products and Drugs. Stuttgart: WVG/Springer; 2014
• Ontwerpbeoordelingsrapport over Crataegus monogyna Jacq. (Lindm.), C. laevigata (Poir.) DC. of hun hybriden; C. pentagyna Waldst. et Kit. ex Willd.; C. azarolus L. EMA/HMPC/116318/2024
• Clouda A, Vilcinsa D, McEwen B. Het effect van meidoorn (Crataegus spp.) op de bloeddruk: een systematische review.  Med www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2212958817301106
• Zick SM, Vautaw BM, Gillespie B, Aaronson KD. Gerandomiseerde, geblindeerde studie naar chronisch hartfalen met meidoornextract (HERB CHF). Eur J Heart Fail . 2009;11:990-999.
• Holubarsch DJF, Colucci WS, Meinertz T, Gaus W, Tendera M. De werkzaamheid en veiligheid van Crataegus-extract WS® 1442 bij patiënten met hartfalen: de SPICE-studie. Eur J. Heart Fail . 2008;10:1255-1263.
• Pittler MH, Guo R, Ernst E. Meidoornextract voor de behandeling van chronisch hartfalen (review). Cochrane Database of Systematic Reviews. 2008; 1: Art.nr.: CD005312. DOI: 10.1002/14651858. CD005312.pub2.
• Walker AF, Marakis G, Simpson E, et al. Hypotensieve effecten van meidoorn bij patiënten met diabetes die voorgeschreven medicijnen gebruiken: een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek. Br J Gen Pract . juni 2006;56(527):437-443.
• Seyidoglu N, Karakçı D, Bakır B, Yıkmış S. Meidoornazijn in gezondheid met een focus op immuunreacties. Voedingsstoffen 2024; 16 (12): 1868